Qué as hèt aué? — eth passat recent
En basco, entà condar çò qu’as hèt hè pòc — sustot aué — s’emplegue eth orainaldi burutua (literaument “present perfèt”), qu’equival ath è minjat / è anat deth occitan. Ei çò que se coneish coma passat recent.
Era formula ei plan simpla
Partizipioa + auxiliar (izan o ukan)
Comparada damb er aspècte abituau qu’as vist ena unitat anteriora, çò unic que cambie ei qu’eth vèrb va sens -tzen / -ten:
| Abituau | Passat recent | Occitan |
|---|---|---|
| gosaltzen dut | gosaldu dut | esdejoï → è esdejoat |
| jaten dut | jan dut | minji → è minjat |
| joaten naiz | joan naiz | vau → è anat |
| etortzen naiz | etorri naiz | vengui → è vengut |
| ikusten dut | ikusi dut | vedi → è vist |
Ei era madeisha diferéncia qu’en occitan entre present abituau e passat compausat:
- Egunero euskaltegira joaten naiz. — Cada dia vau ath euskaltegi.
- Gaur goizean euskaltegira joan naiz. — Aguest maitin è anat ath euskaltegi.
Era pregunta mès naturau
— Zer egin duzu gaur? — Qué as hèt aué?
— Lan egin dut, eta gero zinera joan naiz. — È trabalhat, e dempús è anat ath cinèma.
Hè-te cas enes dues formes: lan egin dut (damb dut pr’amor que “trabalhar” pòrte objècte en basco) e joan naiz (damb naiz pr’amor que “anar” non pòrte objècte).
Es dus auxiliars — repàs rapid
Damb izan (NOR) — naiz / zara / da / gara / zarete / dira
| Pronòm | Auxiliar | Exemple |
|---|---|---|
| ni (jo) | naiz | joan naiz (è anat) |
| zu (tu) | zara | etorri zara (as vengut) |
| hura (eth/era) | da | esnatu da (s’a desvelhat) |
| gu (nosati) | gara | joan gara (auem anat) |
| zuek (vosati) | zarete | etorri zarete (auetz vengut) |
| haiek (eri) | dira | joan dira (an anat) |
Damb ukan (NOR-NORK) — dut / duzu / du / dugu / duzue / dute
| Pronòm | Auxiliar | Exemple |
|---|---|---|
| nik (jo) | dut | jan dut (è minjat) |
| zuk (tu) | duzu | ikusi duzu (as vist) |
| hark (eth/era) | du | erosi du (a crompat) |
| guk (nosati) | dugu | egin dugu (auem hèt) |
| zuek (vosati) | duzue | jan duzue (auetz minjat) |
| haiek (eri) | dute | ikusi dute (an vist) |
Mini-convèrsa
— Kaixo Maialen! Zer moduz?
— Ondo. Eta zu? Zer egin duzu gaur?
— Lan egin dut goizean, eta arratsaldean lagun batekin kafea hartu dut.
— Polita. Ni gaur ez naiz lanera joan, gaixo egon naiz.
Resum de partida: tot eth truc ei en saber quin auxiliar emplegue cada vèrb (ac veiram enes pròches dues leçons) e mantier eth partizipio sens era marca abituau -tzen/-ten.
Ejercicios
"Zer egin duzu gaur?" vò díder…
Compara: "egunero gosaltzen dut" vs "gaur gosaldu dut". Quina ei era diferéncia?
È minjat = jan (auxiliar entà "jo + objècte").
È anat = joan (auxiliar entà "jo" sens objècte).