Blincar a lo conteniu
Ista traducción ye en beta: puet haber frases sin traducir u erratas.Reportar en Feedback

A1 · Unidad 1

Verbo egon y estaus pasachers

~11 min

En euskera bi ha dos verbos an que en aragonés en usamos uno solo. Ya conoixes izan (“ser/estar” ta qualidatz). Agora toca egon, que se traduz como “estar” quan charramos d’estaus pasachers: cómo ye belún hue, agora mesmo, en iste momento.

O paradigma d’egon

PronombreEgonAragonés
ninagosoi
hihagoyes (informal, no la usamos en A1)
zuzaudeyes
huradagoye
gugaudesomos
zuekzaudeteyes (vusatros)
haiekdaudeson

Para cuenta que ya has visto qualques d’istas formas: en zer moduz? a respuesta natural ye ondo nago (“soi bien”). As terminacions s’asemellan a las d’izan (-zu / -zue / -de) pero a radiz ye distinta (nag-, daud-).

Estaus tipicos: sin -a final

A gran trampa: quan un achectivo va con egon, NO leva a -a final. Compara:

  • Izan (qualidat estable): Ni alegre soiNi alaia naiz. (con -a)
  • Egon (estau pasacher): Yo soi contenta hueNi pozik nago. (sin -a)
EstauAragonés
pozikcontento, contenta
tristetriste
nekatutacanso/a
haserreenrabiau/ada
lasaitranquilo (en iste momento)
urdurinervioso (agora mesmo)
gaixorikmalauto
ondobien
gaizkimal

Beluns d’istos levan formas rematadas en -ik (pozik, gaixorik) u -ta (nekatuta, ezkonduta); atros son adverbios (ondo, gaizki); atros dreitament parolas invariables (haserre, triste). Dengún leva a -a tipica d’os achectivos con izan.

Frases tipicas

  • Ni pozik nago. — Soi contenta.
  • Maialen triste dago. — Maialen ye triste.
  • Zu nekatuta zaude? — Yes canso?
  • Gu haserre gaude. — Somos enrabiaus.
  • Haiek gaixorik daude. — Ers son malautos.

Preguntar por l’estau

  • Nola zaude? — Cómo yes?
  • Zer moduz? — Qué tal? (o més coloquial)
  • Ondo, eskerrik asko. Eta zu? — Bien, gracias. Y tu?
  • Nekatuta nago. — Soi canso.
  • Pixka bat gaixorik nago. — Soi un poquet malauto.

Egon tamién localiza

Amás d’estaus, egon s’usa ta dir án ye belún u bella cosa:

  • Etxean nago. — Soi en casa.
  • Maialen lanean dago. — Maialen ye en o treballo.
  • Liburuak mahaian daude. — Os libros son en a mesa.

Isto se solapa con izan de traza curiosa: Ni ikaslea naiz (“soi estudiant” = profesión, qualidat), pero Ni ikastetxean nago (“soi en a escuela” = ubicación). En a vinient lección lo veyemos en contraste.

Ejercicios

Quál ye a forma de "egon" ta "yo"?

Quiers dir "Soi cansada". Quála ye a forma natural?

Maialen pozik . (Maialen ye contenta)

Gu nekatuta . (Nusatros somos cansaus)

Tarcheta 1 de 17

Empareya cada parola con la suya traducción.