Cómo ye per adintro (izaera)

Dimpués de describir cómo ye belún fisicament, lo natural ye contar cómo ye per adintro: o suyo caracter, a suya traza d’estar. En basco istos adchectivos tamién se construyen con izan + adchectivo + -a, igual que os fisicos.

Vocabulario base de caracter

Os adchectivos vienen cuasi siempre por parellas de contrarios:

Basco	Aragonés	Contrario
alaia	alegre	triste (triste — pero cuenta, ixo ye estau)
jatorra	maixico, simpatico	—
atsegina	amable, agradable	—
ona	bueno	txarra (malo)
isila	callau	berritsua (charrador)
lasaia	tranquilo	urduria (nervioso)
langilea	treballador	alferra (vago, mandrón)
ausarta	valent	beldurtia (medroso)
zintzoa	formal, honrau	bihurria (trapacero, revoltoso)
serioa	serio	—
lotsatia	timido	—
bikaina	excelent, estupendo	—

Muitos d’istos adchectivos vienen d’un substantivo + sufixo. Por eixemplo langile viene de lan (“treballo”); beldurti viene de beldur (“medrana”). No has d’aprender a lochica interna en A1, pero t’aduyará a memorizar.

Estructura: igual que os fisicos

• Maialen oso alaia da. — Maialen ye muito alegre.
• Egoitz isila eta serioa da. — Egoitz ye callau y serio.
• Gu langileak gara. — Nusatros somos treballadors.
• Haiek bihurriak dira. — Éls son trapacers.
• Ni ez naiz oso lotsatia. — Yo no soi guaire timida.

Encadenar cuantos adchectivos

Una traza muito natural de presentar a belún ye soltar 3-4 rasgos seguius. O basco lo fa con a conchunción eta (“y”) nomás antes d’o zaguer:

Nire arreba alaia, jatorra eta langilea da.

A mía chermana ye alegre, simpatica y treballadora.

”Oso” y “nahiko” ta matizar

• oso alaia → muito alegre
• nahiko isila → pro callada
• ez oso urduria → no guaire nerviosa
• ez zara batere alferra → no yes brenca vaga (batere refuerza a negación)

Eixemplo completo

Nire ama oso jatorra eta atsegina da. Lasaia da, baina nire aita urduria da. Anaia bihurri samarra da, baina ni zintzoa naiz!

A mía mai ye muito maixica y amable. Ye tranquila, pero o mío pai ye nervioso. O mío chermano ye pro trapacero, ¡pero yo soi formal!