Izan vs egon (cualidat vs estau)

Ista ye probablement a distinción mas esbarizosa de l’A1 en basco. Como en aragonés “ser” vs “estar”, pero con dos diferencias importants: (1) os adchectivos cambean de forma y (2) bellas parolas nomás s’emplegan con un d’os dos verbos.

A regla en una linia

Cuan charras de…	Verbo	L’adchectivo leva -a
Cómo ye belún siempre (cualidat, descripción)	izan	sí (alaia, altua)
Cómo ye agora (estau, momento)	egon	no (pozik, nekatuta)

Eixemplos en parellas

Mira cómo cambea a parola trigada seguntes charres de cualidat u d’estau:

Cualidat (izan)	Estau (egon)
Alaia da. (Ye alegre, asinas ye)	Pozik dago. (Ye contenta)
Urduria naiz. (Soi nerviosa de carácter)	Urduri nago. (Soi nerviosa hue)
Lasaia da. (Ye tranquilo)	Lasai dago. (Ye tranquilo agora)
Ona da. (Ye buena persona)	Ondo dago. (Ye bien)
Gaixoa da. (Ye malautizo)	Gaixorik dago. (Ye malauto)

Uello: alaia y pozik se traducen toz dos por “alegre/contento”, pero no son intercambeables. Alaia describe o carácter; pozik o estau d’animo d’un momento.

Trucos pa encertar

1. Le pasa hue u ye asinas siempre? Si ye d’un momento puntual → egon. Si ye a suya traza d’estar → izan.
2. A parola remata en -ik, -ta, u ye un adverbio (ondo, gaizki)? Cuasi siempre va con egon.
3. Soi describindo un rasgo fisico permanent (alto, gordo, choven)? Va con izan + -a.

Casos tipicos d’A1

• Ni langilea naiz, baina gaur nekatuta nago. — Soi treballadora, pero hue soi cansada.
• Egoitz oso jatorra da, baina haserre dago. — Egoitz ye muito majo, pero ye enfadau.
• Maialenen ama gaztea da. Pozik dago, gaur urtebetetzea da eta. — A mai de Maialen ye choven. Ye contenta porque hue ye o suyo cabo d’anyo.

Pregunta correctament

• Nolakoa zara? → describe o tuyo carácter / fisico (uso izan).
• Nola zaude? u Zer moduz? → cuenta cómo yes hue (uso egon).

Nota: en aragonés se diría “soi nervioso” pa as dos cosas sin cambear a parola. En basco a parola cambea (urduria vs urduri). A o principio cuesta; con a practica diaria sale solo. Si dudas en una conversa reyal, una salida segura ye usar egon con una parola invariable: haserre nago, triste nago, nekatuta nago — siempre funcionan.