Cada minchada d’o día tien o suyo nombre en euskera, y conoixer-los t’aduyará a charrar d’a tuya rutina diaria. I hai amás una minchada especificament vasca que en aragonés no tien equivalent dreito: o hamaiketako.
As cinco minchadas d’o día
Euskera
Aragonés
Cuan
gosaria
l’almuerzo
maitín
hamaiketakoa
almuerzo de meyo maitín
enta las 11h
bazkaria
a minchada (a prencipal)
13h-14h
askaria
a brendiella
tardi
afaria
a zena
nueit
Hamaiketakoa literalment ye “o d’as once” (hamaika = once). Ye a pausa tipica vasca a meyo maitín: un pintxo, un café u un zurito con bella cosa. No ye un almuerzo fuerte ni una minchada; ye bella cosa intermeya que se fa en a carrera, en a tabierna, con os companyers de treballo u a cuadrilla.
Verbos: jan, edan y os especificos
Euskera
Aragonés
jan
minchar (cheneral)
edan
beber
gosaldu
almorzar
bazkaldu
minchar (a o meyodía)
afaldu
zenar
I hai verbos especificos ta cada minchada (igual que en aragonés “almorzar / minchar / zenar”). En A1 los reconoixerás mas que los conchugarás — por agora ya prou con saber que existen.
Fambre y set
Ta decir “tiengo fambre” / “tiengo set” en euskera no s’emplega o verbo “tener” (como en aragonés u francés), sino o verbo izan (“ser”):
Ista construcción te puede sorprender. En euskera, as sensacions fisicas como fambre, set, suenio s’expresan a sobén con izan + adchectivo, como si fuesen un estau de ser. Lo veyerás tamién con logura naiz (tiengo suenio). Uello: “tiengo fredo” no sigue iste patrón — se diz hotzak nago, con egon.
Frases tipicas
Goizean gosaria hartzen dut. — De maitins almuerzo (literal: “prengo l’almuerzo”).
Hamaiketakoa egiten dugu lankideekin. — Femos o hamaiketako con os companyers.
Etxean bazkaltzen dut. — Mincho en casa.
Afari ona prestatu dugu. — Hemos parau una buena zena.
Gose naiz, zer dago jateko? — Tiengo fambre, qué i hai ta minchar?
Nota cultural: as horas d’as minchadas en Euskal Herria gosan estar pareixidas a la resta d’a peninsula: l’almuerzo luego, hamaiketako enta las once, bazkaria sobre as 14h-15h, a brendiella enta as 18h, y a zena a las 21h u mas tardi.
Ejercicios
"Bazkaria" significa…
Cómo se diz "l'almuerzo de meyo maitín" (a pausa d'as 11)?