Comidas d'o día (otorduak)
Cada minchada d’o día tiene o suyo nombre en euskera, y conoixer-los t’aduyará a charrar d’a tuya rutina diaria. I hai amás una minchada especificament vasca que en aragonés no tiene equivalent dreito: o hamaiketako.
As cinco minchadas d’o día
| Euskera | Aragonés | Quán |
|---|---|---|
| gosaria | almorzar | maitín |
| hamaiketakoa | almuerzo de meya maitín | enta las 11h |
| bazkaria | minchada (a prencipal) | 13h-14h |
| askaria | brendiella | tardi |
| afaria | cena | nuei |
Hamaiketakoa literalment ye “o d’as once” (hamaika = once). Ye a pausa tipica vasca a meya maitín: un pintxo, un café u un zurito con bella cosa. No ye un almorzar fuerte ni una minchada; ye bella cosa intermeya que se fa en o carrer, en a taberna, con compañers de treballo u cuadrilla.
Verbos: jan, edan y os especificos
| Euskera | Aragonés |
|---|---|
| jan | minchar (cheneral) |
| edan | beber |
| gosaldu | almorzar |
| bazkaldu | minchar (a o meyodía) |
| afaldu | cenar |
I hai verbos especificos ta cada minchada (igual que l’aragonés “almorzar / minchar / cenar”). En A1 los reconoixerás més que no los conchugarás — por agora ya prou con saber que existen.
Fambre y set
Ta dir “tiengo fambre” / “tiengo set” en euskera no s’emplega o verbo “tener” (como en aragonés u francés), sino o verbo izan (“ser”):
- Gose naiz. — Tiengo fambre. (literal: “soi fambriento/a”)
- Egarri naiz. — Tiengo set. (literal: “soi setiento/a”)
- Maialen gose da. — Maialen tiene fambre.
- Gu egarri gara. — Nusatros tenemos set.
Ista construcción te puede sosprender. En euskera, as sensacions fisicas como fambre, set, suenio s’expresan a sobén con izan + achetivo, como si estasen un estau de ser. Lo veyerás tamién con logura naiz (tiengo suenio). Pero: “tiengo fredo” no sigue iste patrón — se diz hotzak nago, con egon.
Frases tipicas
- Goizean gosaria hartzen dut. — Por o maitín almuerzo (literal: “prengo l’almorzar”).
- Hamaiketakoa egiten dugu lankideekin. — Femos o hamaiketako con os compañers.
- Etxean bazkaltzen dut. — Mincho en casa.
- Afari ona prestatu dugu. — Habemos parau una buena cena.
- Gose naiz, zer dago jateko? — Tiengo fambre, ¿qué i hai ta minchar?
Nota cultural: as horas d’as minchadas en Euskal Herria gosan estar parixidas a o resto d’a peninsula: almorzar lugo, hamaiketako enta las once, bazkaria enta las 14h-15h, brendiella enta las 18h, cena a las 21h u més tardi.
Ejercicios
"Bazkaria" significa…
¿Cómo se diz "l'almuerzo de meya maitín" (a pausa d'as 11)?
Minchar (verbo) = .
Beber (verbo) = .