Repaishs deth dia (otorduak)

Cada repaish deth dia a eth sòn nòm en euskera, e conéisher-les t’ajudarà a parlar dera tua rutina cada dia. I a ath delà un repaish especificament basc qu’en castelhan non a equivalent dirècte: eth hamaiketako.

Es cinc repaishs deth dia

Euskera	Castelhan	Quan
gosaria	esdejoar	maitin
hamaiketakoa	esdejoar de meddia maitin	tath torn des 11h
bazkaria	repaish (eth principau)	13h-14h
askaria	amerenda	tarde
afaria	sopar	net

Hamaiketakoa literaument ei “eth des onze” (hamaika = onze). Ei era pausa tipica basca a meddia maitin: un pintxo, un café o un zurito damb quauquarren. Non ei un esdejoar fòrt ne un repaish; ei quauquarren intermèdi que se hè en carrèr, ena tavèrna, damb companhs de trabalh o cuadrilla.

Vèrbs: jan, edan e es especifics

Euskera	Castelhan
jan	minjar (generau)
edan	béuer
gosaldu	esdejoar
bazkaldu	minjar (a meddia)
afaldu	sopar

I a vèrbs especifics entà cada repaish (parièr qu’eth castelhan “esdejoar / minjar / sopar”). En A1 les reconeisheràs mès que non les conjugaràs — per ara n’i a pro de saber qu’existissen.

Hami e set

Entà díder “è hami” / “è set” en euskera non s’emplègue eth vèrb “auer” (coma en castelhan o francés), senon eth vèrb izan (“èster”):

• Gose naiz. — È hami. (literau: “sò famolent/a”)
• Egarri naiz. — È set. (literau: “sò assedegat/ada”)
• Maialen gose da. — Maialen a hami.
• Gu egarri gara. — Nosati auem set.

Aguesta construccion te pòt suspréner. En euskera, es sensacions fisiques coma hami, set, sòn s’exprimissen soent damb izan + adjectiu, coma se siguessen un estat d’èster. Ac veiràs tanben damb logura naiz (è sòn). Atenfion: “è hered” non seguís aguest patron — se ditz hotzak nago, damb egon.

Frases tipiques

• Goizean gosaria hartzen dut. — Peth maitin esdejòni (literau: “prengui er esdejoar”).
• Hamaiketakoa egiten dugu lankideekin. — Hèm eth hamaiketako damb es companhs.
• Etxean bazkaltzen dut. — Mingi en casa.
• Afari ona prestatu dugu. — Auem preparat un bon sopar.
• Gose naiz, zer dago jateko? — È hami, qué i a entà minjar?

Nòta culturau: es ores des repaishs en Euskal Herria solen èster parières ara rèsta dera peninsula: esdejoar lèu, hamaiketako tath torn des onze, bazkaria tath torn des 14h-15h, amerenda tath torn des 18h, sopar tath 21h o mès tard.