Repaishi deth dia (otorduak)

Cada repaish deth dia a eth sòn nòm en basc, e conéisher-les t’ajudarà a parlar dera tua rotina quotidiana. I a ath delà un repaish especificaments basc qu’en castelhan non a un equivalent dirècte: eth hamaiketako.

Es cinc repaishi deth dia

Basc	Castelhan	Quan
gosaria	dejunar	maitin
hamaiketakoa	esmorzar de mieg maitin	cap as 11h
bazkaria	dinar (eth principau)	13h-14h
askaria	berenar	tarde
afaria	sopar	net

Hamaiketakoa literauments ei “eth des onze” (hamaika = onze). Ei era pausa tipica basca a mieg maitin: un pintxo, un cafè o un zurito damb quauquarren. Non ei un dejunar fòrt ne un dinar; ei quauquarren intermedi que se hè ena carrèra, ena tavèrna, damb companhs de trabalh o de còla.

Vèrbs: jan, edan e es especifics

Basc	Castelhan
jan	minjar (generau)
edan	béuer
gosaldu	dejunar
bazkaldu	dinar
afaldu	sopar

I a vèrbs especifics entà cada repaish (com eth castelhan “desayunar / comer / cenar”). En A1 es reconeisheràs mès que non pas es conjugaràs — ara per ara, ne i a pro damb saber qu’existissen.

Hami e set

Entà díder “tengo hambre” / “tengo sed” en basc non s’emplegue eth vèrb “tener” (coma en castelhan o francés), mès eth vèrb izan (“èster”):

• Gose naiz. — Èi hami. (literauments: “sò famelic/a”)
• Egarri naiz. — Èi set. (literauments: “sò assedat/ada”)
• Maialen gose da. — Maialen a hami.
• Gu egarri gara. — Nosati auem set.

Aguesta construccion te pòt suspréner. En basc, es sensacions fisiques coma era hami, era set, eth sòn s’exprimissen soent damb izan + adjectiu, coma se fossen un estat der èster. Ac veiràs tanben damb logura naiz (èi sòn). Atencion: “tengo frío” non seguís aguest patron — se ditz hotzak nago, damb egon.

Frases tipiques

• Goizean gosaria hartzen dut. — Peth maitin dejuni (literauments: “preni eth dejunar”).
• Hamaiketakoa egiten dugu lankideekin. — Hèm eth hamaiketako damb es companhs.
• Etxean bazkaltzen dut. — Dini en casa.
• Afari ona prestatu dugu. — Auem preparat un bon sopar.
• Gose naiz, zer dago jateko? — Èi hami, qué i a entà minjar?

Nòta culturau: es ores des repaishi en Euskal Herria sòlen èster semblantes ara rèsta dera peninsula: dejunar lèu, hamaiketako cap as onze, bazkaria cap as 14h-15h, berenar cap as 18h, sopar as 21h o mès tard.