Pa preguntar pres en euskera y entender lo que te dicen cuan te cobran, amenestas dos cosas: a formula Zenbat balio du? y os numers dica 100. O sistema de numers d’o euskera ye vichesimal (se basa en grupos de 20), asinas que requiere un poquet de costumbre.
A pregunta clau
Euskera
Aragonés
Zenbat balio du?
Cuánto cuesta?
Zenbat da?
Cuánto ye?
Zenbat dira denera?
Cuánto ye en total?
Pagatu daiteke?
Se puet pagar? (pedir a cuenta)
Zenbat ye “cuánto / cuántos” — ya lo viés con Zenbat urte dituzu? (“Cuántos anyos tiens?”). Balio = “vale / cuesta”.
Numers dica 20 (recordatorio)
Ya viés os d’o 1 a o 10 en a unidat d’a familia. Aquí os d’o 11 a o 20:
Numero
Euskera
11
hamaika
12
hamabi (hamar + bi)
13
hamahiru
14
hamalau
15
hamabost
16
hamasei
17
hamazazpi
18
hemezortzi
19
hemeretzi
20
hogei
D’o 12 a o 17, fixa-te cómo ye hamar (“diez”) + o dichito: hamabi = “diez-dos” = doce. Hamaika (11) y hemezortzi/hemeretzi (18, 19) son irregulars.
As decenas: o sistema vichesimal
Aquí ye a sorpresa d’o euskera. As decenas se cuentan en grupos de 20:
Numero
Euskera
Lochica
20
hogei
base
30
hogeita hamar
”20 y 10”
40
berrogei
”doble 20” (ber- = doble)
50
berrogeita hamar
”doble 20 y 10”
60
hirurogei
”tres 20” (hiru = tres)
70
hirurogeita hamar
”tres 20 y 10”
80
laurogei
”cuatro 20”
90
laurogeita hamar
”cuatro 20 y 10”
100
ehun
base
Pa os numers intermeyos, sigues a mesma lochica: 25 = hogeita bost (“20 y 5”), 67 = hirurogeita zazpi (“tres 20 y 7”). A o prencipio cuesta; con a practica d’o bar y os pres sale solo.
Decir un pre
Pre
Euskera
1 €
euro bat
2 €
bi euro
1,50 €
euro bat eta berrogeita hamar / euro eta erdi
3 €
hiru euro
25 €
hogeita bost euro
Fixa-te que euro no leva a -a cuan va precediu d’un numero (igual que en bi anaia, “dos chirmans”). As cantidatz exactas en centimos se dicen como en aragonés: hiru euro eta berrogeita hamar zentimo (3,50 €).
Mercar varios elementos
Cuan demandas más d’un, acuerda-te d’emplegar ditut u ditugu en cuenta de dut/dugu:
Bi kafe hartuko ditut. — Prenderé dos cafés.
Hiru ogitarteko hartuko ditugu. — Prenderemos tres entrepans.
Adchetivos pa charrar de pres
garesti — caro (tamién garestia con articlo)
merke — barato (merkea con articlo)
doan — de baldes
Hau oso garestia da! — Isto ye muito caro!
Bilbon kafea merkea da. — En Bilbo o café ye barato.
Mini-dialogo
— Kafe hutsa eta ogitarteko bat. Zenbat balio du denera?