Konparazioa — comparativo de superioridat

Comparar ye un d’os actos mas cutianos d’o lenguache: iste ye mas gran que aquel, yo soi mas baixo que tu, a tortilla ye millor que ayere. En basco a formula ye bien regular y, una vegada la dominas, ubre un pilón de frases nuevas.

A formula

X baino Y-AGO(A)

• baino se coloca entre os dos termins comparaus — equivale a “que”.
• -ago s’adhibe a l’adchectivo u adverbio (como o “-er” anglés u a marca de comparativo d’o castellano).
• Si va con substantivo determinau, l’adchectivo leva a suya -a habitual: altuagoa.

Aragonés	Basco
Mas gran	handiagoa
Mas chicot	txikiagoa
Mas caro	garestiagoa
Mas poliu	politagoa
Mas rapido	azkaragoa

Frases tipo

Aragonés	Basco
Lander ye mas alto que Olatz	Lander Olatz baino altuagoa da
Ista casa ye mas gran que aquella	Etxe hau hura baino handiagoa da
Bilbau ye mas gran que Donosti	Bilbo Donostia baino handiagoa da
O café ye mas caro que o té	Kafea tea baino garestiago dago
Garazi corre mas rapido que yo	Garazik nik baino azkarrago egiten du korrika

Orden: en basco o “que” (baino) va entre as dos cosas comparadas, no dimpués de l’adchectivo. X baino Y-agoa literalment “X que Y-mas”.

Adchectivos irregulars

Beluns adchectivos no siguen a regla regular y conviene memorizar-los:

Aragonés	Basco
Bueno → millor	ona → hobea
Malo → pior	txarra → okerragoa
Muito → mas	asko → gehiago
Poco → menos	gutxi → gutxiago

Liburu hau hura baino hobea da. — Iste libro ye millor que aquel.

Garazik nik baino gehiago ikasten du. — Garazi estudia mas que yo.

Comparativo con verbos

Quan comparas accions u cantidaz, gehiago / gutxiago funciona como adverbio:

Aragonés	Basco
Treballo mas que tu	Zuk baino gehiago lan egiten dut
Estudia menos que antes	Lehen baino gutxiago ikasten du
Mincho mas fruita que verdura	Barazkiak baino fruta gehiago jaten dut

Gehiago y gutxiago van antes d’o verbo u d’o substantivo modificau, y baino sigue en o suyo puesto entre os dos termins.

Comparativo con adverbios

Adverbio	Comparativo
azkar (rápido)	azkarrago
poliki (despacio)	polikiago
ondo (bien)	hobeto (irregular)
gaizki (mal)	okerrago
berandu (tarde)	beranduago
goiz (temprano)	goizago

Hobeto egiten duzu lan. — Treballas millor.

Goizago etorriko naiz bihar. — Vendré antes maitín.

Negación: “menos que”

Pa “menos que”, a formula natural ye gutxiago + baino:

Lander nik baino gutxiago lan egiten du. — Lander treballa menos que yo.

U bien con o comparativo invertiu:

Olatz Lander baino txikiagoa da. (= Lander ye mas alto que Olatz, formulau a la inversa.)

Negacions con hain — “no tan”

Una formula bien productiva:

Aragonés	Basco
No ye tan caro	Ez da hain garestia
No tan rapido	Ez hain azkar
No ye tan gran como pensabas	Ez da uste zenuen bezain handia

Hain sirve pa “tan” (= asinas de). Combinau con ez funciona pa suavizar comparacions.

Mini-dialgo

— Anboto, etxe berria zer moduz?

— Aurrekoa baino handiagoa da, eta argia ere askoz argiagoa da. Baina logelak txikiagoak dira.

— Eta kalea?

— Lehen baino lasaiagoa: ez dago hainbeste autorik.

Truco mnemotecnico

Memoriza a formula como un bloque:

X baino Y-agoa da.

Y pa os irregulars: hobea, okerragoa, gehiago, gutxiago. Con ixo cubres o 95% d’as comparacions de superioridat d’A2.

Nota cultural: en a fabla cutiana tamién sentirás expresions reforzadas: askoz handiagoa (muito mas gran), pixka bat handiagoa (un poco mas gran), dezente handiagoa (prou mas gran). Son matices que, sin estar estrictament A2, esquitayan toda conversación.