Konparazioa — comparatiu de superioritat

Comparar ei un des actes mès quotidians deth lenguatge: aguest ei mès gran qu’aqueth, jo soi mès baish que tu, era truita ei melhor qu’ager. En basc era formula ei fòrça regulara e, un còp la mestreges, da accès a un sarròt de frases naues.

Era formula

X baino Y-AGO(A)

baino se plaçe entre es dus tèrmes comparadi — equival a “que”.
-ago s’apond ar adjectiu o advèrbi (coma er “-er” anglés o era marca de comparatiu deth castelhan).
S’acompanhe un substantiu determinat, er adjectiu pòrte era sua -a abituau: altuagoa.

Castelhan	Basc
Mès gran	handiagoa
Mès petit	txikiagoa
Mès car	garestiagoa
Mès polit	politagoa
Mès rapid	azkaragoa

Frases tipe

Castelhan	Basc
Lander ei mès naut qu’Olatz	Lander Olatz baino* altuagoa da*
Aguesta casa ei mès grana qu’aquera	Etxe hau hura baino* handiagoa da*
Bilbao ei mès gran que Donostia	Bilbo Donostia baino* handiagoa da*
Eth cafè ei mès car qu’eth tè	Kafea tea baino* garestiago dago*
Garazi corr mès rapid que jo	Garazik nik baino azkarrago egiten du korrika

Òrde: en basc eth “que” (baino) se plaçe entre es dues causes comparades, non darrèr der adjectiu. X baino Y-agoa literaument “X que Y-mès”.

Adjectius irregulars

Quauqui adjectius non seguissen era nòrma regulara e conven de memoriza’ls:

Castelhan	Basc
Bon → melhor	ona → hobea
Maishant → pièger	txarra → okerragoa
Fòrça → mès	asko → gehiago
Pòc → mens	gutxi → gutxiago

Liburu hau hura baino hobea da. — Aguest libre ei melhor qu’aqueth.

Garazik nik baino gehiago ikasten du. — Garazi estudie mès que jo.

Comparatiu damb vèrbs

Quan compares accions o quantitats, gehiago / gutxiago foncione coma advèrbi:

Castelhan	Basc
Trabalhi mès que tu	Zuk baino gehiago* lan egiten dut*
Estudie mens qu’abans	Lehen baino gutxiago* ikasten du*
Mengi mès fruta que verdura	Barazkiak baino fruta gehiago* jaten dut*

Gehiago e gutxiago se plaçen abans deth vèrb o deth substantiu modificat, e baino contunhe en sòn lòc entre es dus tèrmes.

Comparatiu damb advèrbis

Advèrbi	Comparatiu
azkar (rapid)	azkarrago
poliki (a plaser)	polikiago
ondo (bien)	hobeto (irregular)
gaizki (maument)	okerrago
berandu (tard)	beranduago
goiz (de d’ora)	goizago

Hobeto egiten duzu lan. — Trabalhes melhor.

Goizago etorriko naiz bihar. — Vierè mès de d’ora deman.

Negacion: “mens que”

Tà “mens que”, era formula naturau ei gutxiago + baino:

Lander nik baino gutxiago lan egiten du. — Lander trabalhe mens que jo.

O ben damb eth comparatiu invertit:

Olatz Lander baino txikiagoa da. (= Lander ei mès naut qu’Olatz, formulat ar invèrs.)

Negacions damb hain — “non tan”

Ua formula fòrça productiva:

Castelhan	Basc
Non ei tan car	Ez da hain* garestia*
Non tan rapid	Ez hain* azkar*
Non ei tan gran coma pensaues	Ez da uste zenuen bezain* handia*

Hain servís tà “tan” (= atau de). Combinat damb ez foncione tà suavizar comparacions.

Mini-dialòg

— Anboto, etxe berria zer moduz?

— Aurrekoa baino handiagoa da, eta argia ere askoz argiagoa da. Baina logelak txikiagoak dira.

— Eta kalea?

— Lehen baino lasaiagoa: ez dago hainbeste autorik.

Truc mnemotecnic

Memorize era formula coma un blòc:

X baino Y-agoa da.

E tàs irregulars: hobea, okerragoa, gehiago, gutxiago. Damb açò cobrisses eth 95% des comparacions de superioritat de A2.

Nòta culturau: en parlar quotidian tanben sentiràs expressions arrefortilhades: askoz handiagoa (fòrça mès gran), pixka bat handiagoa (un shinhau mès gran), dezente handiagoa (pro mal mès gran). Son matisi que, sense èster estricaments de A2, apareishen en totes es converses.