Konparazioa — comparativo de superioridade

Comparar é un dos actos máis cotiáns da linguaxe: este é máis grande ca aquel, eu son máis baixo ca ti, a tortilla está mellor ca onte. En éuscaro a fórmula é moi regular e, unha vez que a dominas, abre unha chea de frases novas.

A fórmula

X baino Y-AGO(A)

• baino colócase entre os dous termos comparados — equivale a “ca”.
• -ago engádese ao adxectivo ou adverbio (como o “-er” inglés ou a marca de comparativo do castelán).
• Se vai con substantivo determinado, o adxectivo leva o seu -a habitual: altuagoa.

Castelán	Éuscaro
Máis grande	handiagoa
Máis pequeno	txikiagoa
Máis caro	garestiagoa
Máis bonito	politagoa
Máis rápido	azkaragoa

Frases tipo

Castelán	Éuscaro
Lander é máis alto ca Olatz	Lander Olatz baino altuagoa da
Esta casa é máis grande ca aquela	Etxe hau hura baino handiagoa da
Bilbo é máis grande ca Donosti	Bilbo Donostia baino handiagoa da
O café está máis caro có té	Kafea tea baino garestiago dago
Garazi corre máis rápido ca min	Garazik nik baino azkarrago egiten du korrika

Orde: en éuscaro o “ca” (baino) vai entre as dúas cousas comparadas, non despois do adxectivo. X baino Y-agoa literalmente “X ca Y-máis”.

Adxectivos irregulares

Algúns adxectivos non seguen a regra regular e convén memorizalos:

Castelán	Éuscaro
Bo → mellor	ona → hobea
Malo → peor	txarra → okerragoa
Moito → máis	asko → gehiago
Pouco → menos	gutxi → gutxiago

Liburu hau hura baino hobea da. — Este libro é mellor ca aquel.

Garazik nik baino gehiago ikasten du. — Garazi estuda máis ca min.

Comparativo con verbos

Cando comparas accións ou cantidades, gehiago / gutxiago funciona como adverbio:

Castelán	Éuscaro
Traballo máis ca ti	Zuk baino gehiago lan egiten dut
Estuda menos ca antes	Lehen baino gutxiago ikasten du
Como máis froita ca verdura	Barazkiak baino fruta gehiago jaten dut

Gehiago e gutxiago van antes do verbo ou do substantivo modificado, e baino segue no seu sitio entre os dous termos.

Comparativo con adverbios

Adverbio	Comparativo
azkar (rápido)	azkarrago
poliki (devagar)	polikiago
ondo (ben)	hobeto (irregular)
gaizki (mal)	okerrago
berandu (tarde)	beranduago
goiz (cedo)	goizago

Hobeto egiten duzu lan. — Traballas mellor.

Goizago etorriko naiz bihar. — Virei máis cedo mañá.

Negación: “menos ca”

Para “menos ca”, a fórmula natural é gutxiago + baino:

Lander nik baino gutxiago lan egiten du. — Lander traballa menos ca min.

Ou ben co comparativo invertido:

Olatz Lander baino txikiagoa da. (= Lander é máis alto ca Olatz, formulado ao revés.)

Negacións con hain — “non tan”

Unha fórmula moi produtiva:

Castelán	Éuscaro
Non é tan caro	Ez da hain garestia
Non tan rápido	Ez hain azkar
Non é tan grande como pensabas	Ez da uste zenuen bezain handia

Hain serve para “tan” (= así de). Combinado con ez funciona para suavizar comparacións.

Minidiálogo

— Anboto, etxe berria zer moduz?

— Aurrekoa baino handiagoa da, eta argia ere askoz argiagoa da. Baina logelak txikiagoak dira.

— Eta kalea?

— Lehen baino lasaiagoa: ez dago hainbeste autorik.

Truco mnemotécnico

Memoriza a fórmula como un bloque:

X baino Y-agoa da.

E para os irregulares: hobea, okerragoa, gehiago, gutxiago. Con iso cobres o 95% das comparacións de superioridade de A2.

Nota cultural: na fala cotiá tamén oirás expresións reforzadas: askoz handiagoa (moito máis grande), pixka bat handiagoa (un pouco máis grande), dezente handiagoa (bastante máis grande). Son matices que, sen ser estritamente A2, salpican toda conversa.