Saltar al contenido

A1 · Unidad 1

¿Qué has hecho hoy? — el pasado reciente

~10 min

En el euskera, para contar lo que has hecho hace poco — sobre todo hoy — se usa el orainaldi burutua (literalmente “presente perfecto”), que equivale al he comido / he ido del castellano. Es lo que se conoce como pasado reciente.

La fórmula es muy simple

Partizipioa + auxiliar (izan o ukan)

Comparada con el aspecto habitual que viste en la unidad anterior, lo único que cambia es que el verbo va sin -tzen / -ten:

HabitualPasado recienteCastellano
gosaltzen dutgosaldu dutdesayuno → he desayunado
jaten dutjan dutcomo → he comido
joaten naizjoan naizvoy → he ido
etortzen naizetorri naizvengo → he venido
ikusten dutikusi dutveo → he visto

Es la misma diferencia que en castellano entre presente habitual y pretérito perfecto compuesto:

  • Egunero euskaltegira joaten naiz. — Cada día voy al euskaltegi.
  • Gaur goizean euskaltegira joan naiz. — Esta mañana he ido al euskaltegi.

La pregunta más natural

Zer egin duzu gaur? — ¿Qué has hecho hoy?

— Lan egin dut, eta gero zinera joan naiz. — He trabajado, y luego he ido al cine.

Fíjate en las dos formas: lan egin dut (con dut porque “trabajar” lleva objeto en euskera) y joan naiz (con naiz porque “ir” no lleva objeto).

Los dos auxiliares — repaso rápido

Con izan (NOR) — naiz / zara / da / gara / zarete / dira

PronombreAuxiliarEjemplo
ni (yo)naizjoan naiz (he ido)
zu (tú)zaraetorri zara (has venido)
hura (él/ella)daesnatu da (se ha despertado)
gu (nosotros)garajoan gara (hemos ido)
zuek (vosotros)zareteetorri zarete (habéis venido)
haiek (ellos)dirajoan dira (han ido)

Con ukan (NOR-NORK) — dut / duzu / du / dugu / duzue / dute

PronombreAuxiliarEjemplo
nik (yo)dutjan dut (he comido)
zuk (tú)duzuikusi duzu (has visto)
hark (él/ella)duerosi du (ha comprado)
guk (nosotros)duguegin dugu (hemos hecho)
zuek (vosotros)duzuejan duzue (habéis comido)
haiek (ellos)duteikusi dute (han visto)

Mini-conversación

— Kaixo Maialen! Zer moduz?

— Ondo. Eta zu? Zer egin duzu gaur?

— Lan egin dut goizean, eta arratsaldean lagun batekin kafea hartu dut.

— Polita. Ni gaur ez naiz lanera joan, gaixo egon naiz.

Resumen de partida: todo el truco está en saber qué auxiliar usa cada verbo (lo veremos en las próximas dos lecciones) y mantener el partizipio sin la marca habitual -tzen/-ten.

Ejercicios

"Zer egin duzu gaur?" significa…

Compara: "egunero gosaltzen dut" vs "gaur gosaldu dut". ¿Cuál es la diferencia?

He comido = jan (auxiliar para "yo + objeto").

He ido = joan (auxiliar para "yo" sin objeto).

Tarjeta 1 de 13