Co dzisiaj zrobiłeś? — czas przeszły bliski

W języku baskijskim, aby opowiedzieć o tym, co zrobiłeś niedawno — zwłaszcza dzisiaj — używa się orainaldi burutua (dosłownie “teraźniejszy dokonany”), który odpowiada polskiemu zjadłem / poszedłem. Jest to tak zwany czas przeszły bliski.

Formuła jest bardzo prosta

Partizipioa + czasownik posiłkowy (izan lub ukan)

Porównując z aspektem habitualnym, który poznałeś w poprzedniej lekcji, jedyną zmianą jest to, że czasownik występuje bez -tzen / -ten:

Czynności powtarzalne	Czas przeszły bliski	Polski
gosaltzen dut	gosaldu dut	jem śniadanie → zjadłem śniadanie
jaten dut	jan dut	jem → zjadłem
joaten naiz	joan naiz	idę → poszedłem
etortzen naiz	etorri naiz	przychodzę → przyszedłem
ikusten dut	ikusi dut	widzę → zobaczyłem

To ta sama różnica, co w języku polskim między czasem teraźniejszym dla czynności powtarzalnych a czasem przeszłym dokonanym:

• Egunero euskaltegira joaten naiz. — Codziennie chodzę do euskaltegi.
• Gaur goizean euskaltegira joan naiz. — Dziś rano poszedłem do euskaltegi.

Najbardziej naturalne pytanie

— Zer egin duzu gaur? — Co dzisiaj zrobiłeś?

— Lan egin dut, eta gero zinera joan naiz. — Pracowałem, a potem poszedłem do kina.

Zwróć uwagę na dwie formy: lan egin dut (z dut, ponieważ “pracować” w języku baskijskim wymaga dopełnienia) i joan naiz (z naiz, ponieważ “iść” nie wymaga dopełnienia).

Dwa czasowniki posiłkowe — szybka powtórka

Z izan (NOR) — naiz / zara / da / gara / zarete / dira

Zaimek	Czasownik posiłkowy	Przykład
ni (ja)	naiz	joan naiz (poszedłem)
zu (ty)	zara	etorri zara (przyszedłeś)
hura (on/ona)	da	esnatu da (obudził się)
gu (my)	gara	joan gara (poszliśmy)
zuek (wy)	zarete	etorri zarete (przyszliście)
haiek (oni/one)	dira	joan dira (poszli)

Z ukan (NOR-NORK) — dut / duzu / du / dugu / duzue / dute

Zaimek	Czasownik posiłkowy	Przykład
nik (ja)	dut	jan dut (zjadłem)
zuk (ty)	duzu	ikusi duzu (zobaczyłeś)
hark (on/ona)	du	erosi du (kupił)
guk (my)	dugu	egin dugu (zrobiliśmy)
zuek (wy)	duzue	jan duzue (zjedliście)
haiek (oni/one)	dute	ikusi dute (zobaczyli)

Mini-rozmowa

— Kaixo Maialen! Zer moduz?

— Ondo. Eta zu? Zer egin duzu gaur?

— Lan egin dut goizean, eta arratsaldean lagun batekin kafea hartu dut.

— Polita. Ni gaur ez naiz lanera joan, gaixo egon naiz.

Podsumowanie na początek: cała sztuczka polega na tym, by wiedzieć, którego czasownika posiłkowego używa dany czasownik (zobaczymy to w następnych dwóch lekcjach) i pozostawić imiesłów (partizipio) bez charakterystycznej końcówki -tzen/-ten.