Co dzisiaj zrobiłeś? — czas przeszły niedawny

W języku baskijskim, aby opowiedzieć o tym, co zrobiłeś niedawno — zwłaszcza dzisiaj — używa się orainaldi burutua (dosłownie “czas teraźniejszy dokonany”), który odpowiada polskiemu zjadłem / poszedłem. To właśnie nazywamy czasem przeszłym niedawnym.

Wzór jest bardzo prosty

Partizipioa + czasownik posiłkowy (izan lub ukan)

W porównaniu z aspektem zwyczajowym, który poznałeś w poprzedniej jednostce, jedyne, co się zmienia, to że czasownik występuje bez -tzen / -ten:

Zwyczajowy	Czas przeszły niedawny	Polski
gosaltzen dut	gosaldu dut	jem śniadanie → zjadłem śniadanie
jaten dut	jan dut	jem → zjadłem
joaten naiz	joan naiz	idę → poszedłem
etortzen naiz	etorri naiz	przychodzę → przyszedłem
ikusten dut	ikusi dut	widzę → zobaczyłem

To ta sama różnica co w polskim między aspektem niedokonanym a dokonanym:

• Egunero euskaltegira joaten naiz. — Codziennie chodzę do euskaltegi.
• Gaur goizean euskaltegira joan naiz. — Dziś rano poszedłem do euskaltegi.

Najbardziej naturalne pytanie

— Zer egin duzu gaur? — Co dzisiaj zrobiłeś?

— Lan egin dut, eta gero zinera joan naiz. — Pracowałem, a potem poszedłem do kina.

Zwróć uwagę na obie formy: lan egin dut (z dut, ponieważ “pracować” przyjmuje dopełnienie w baskijskim) i joan naiz (z naiz, ponieważ “iść” nie przyjmuje dopełnienia).

Dwa czasowniki posiłkowe — szybkie powtórzenie

Z izan (NOR) — naiz / zara / da / gara / zarete / dira

Zaimek	Posiłkowy	Przykład
ni (ja)	naiz	joan naiz (poszedłem)
zu (ty)	zara	etorri zara (przyszedłeś)
hura (on/ona)	da	esnatu da (obudził się)
gu (my)	gara	joan gara (poszliśmy)
zuek (wy)	zarete	etorri zarete (przyszliście)
haiek (oni)	dira	joan dira (poszli)

Z ukan (NOR-NORK) — dut / duzu / du / dugu / duzue / dute

Zaimek	Posiłkowy	Przykład
nik (ja)	dut	jan dut (zjadłem)
zuk (ty)	duzu	ikusi duzu (zobaczyłeś)
hark (on/ona)	du	erosi du (kupił)
guk (my)	dugu	egin dugu (zrobiliśmy)
zuek (wy)	duzue	jan duzue (zjedliście)
haiek (oni)	dute	ikusi dute (zobaczyli)

Mini-rozmowa

— Kaixo Maialen! Zer moduz?

— Ondo. Eta zu? Zer egin duzu gaur?

— Lan egin dut goizean, eta arratsaldean lagun batekin kafea hartu dut.

— Polita. Ni gaur ez naiz lanera joan, gaixo egon naiz.

Podsumowanie rozgrywki: cały trik polega na tym, by wiedzieć, którego czasownika posiłkowego używa każdy czasownik (zobaczymy to w dwóch następnych lekcjach) i utrzymywać partizipio bez znacznika zwyczajowości -tzen/-ten.