Iragan burutua NOR-NORK — ukan en passat

Aguesta leccion amplie eth passat as vèrbs NOR-NORK (transitius: jo l’, tu l’, eth/era l’). Ei era basa entà narrar totes es accions qu’an objècte: mengèri, vedí, hèri, didí, crompèri, clamèri…

Era formula

partizipioa + nuen / zenuen / zuen / genuen / zenuten / zuten

Pronom	Passat de dut	Castelhan
nik	nuen	jo l’
zuk	zenuen	tu l’
hark	zuen	eth/era l’
guk	genuen	nosati l’
zuek	zenuten	vosati l’
haiek	zuten	eri/eres l’

Es formes acaben tostemp en -n, e era prumèra letra ei era marca de persona: n- (jo), z- (tu/vosati/eri), g- (nosati).

Objècte plurau — nituen

S’er objècte ei plurau (es libres, es entrades, es cervesi), er auxiliar cambie ara sèrie en -itu-:

Pronom	Auxiliar plurau	Castelhan
nik	nituen	jo es
zuk	zenituen	tu es
hark	zituen	eth/era es
guk	genituen	nosati es
zuek	zenituzten	vosati es
haiek	zituzten	eri/eres es

Exemples

Castelhan	Basc
Mengèri pintxos	Pintxoak jan nituen
Vedí un filme	Film bat ikusi nuen
Hèren eth sopar	Afaria egin zuten
Qué didie?	Zer esan zuen?
Crompèrem pan	Ogia erosi genuen
Venie es dues mòtos	Bi motoak saldu zituen

Vèrbs sintetics: eduki e jakin

Dus vèrbs fòrça frequents mantien era forma sintetica en passat, com en present (daukat, dakit):

Eduki (auer, possession)

Pronom	Forma	Castelhan
ni	neukan	jo auia
zu	zeneukan	tu auies
hura	zeukan	eth/era auie
gu	geneukan	auíem
zuek	zeneukaten	auíetz
haiek	zeukaten	auien

Jakin (saber)

Pronom	Forma	Castelhan
ni	nekien	jo sabia
zu	zenekien	tu sabies
hura	zekien	eth/era sabie
gu	genekien	sabíem
zuek	zenekiten	sabíetz
haiek	zekiten	sabien

Anbotok bizikleta gorri bat zeukan umetan. — Anboto auie ua bicicleta arroja de petit.

Ez zekien non bizi ginen. — Non sabie a on viuíem.

Dus detalhs clau deth NOR-NORK en passat

1. Era marca -k en subjècte. Com en present, eth subjècte qu’agís pòrte eth cas ergatiu:

Garazik afaria egin zuen. — Garazi hèc eth sopar.

Landerrek sarrerak erosi zituen. — Lander crompèc es entrades.

2. Concordància damb er objècte. S’er objècte ei singular → nuen / zuen; s’ei plurau → nituen / zituen. Ei era madeisha règla qu’en present.

Negacion

Atzo ez nuen filmik ikusi. — Ier non vedí cap filme.

Ainarak ez zuen ezer esan. — Ainara non didie arren.

Ez genituen sarrerak erosi. — Non crompèrem es entrades.

Quan er objècte ei negat, sòl aparéisher en partitiu: filmik, ezer, txikirik. Ei eth madeish -rik que vedes en A1.

Mini-narracion

Aurreko larunbatean Olatz eta Lander itsasora joan ziren (NOR). Hondartzan egun osoa eman zuten: igeri egin zuten, eguzkitan etzanda egon ziren eta liburu bat irakurri zuten. Iluntzean afari bat prestatu zuten eta lagunekin afaldu zuten.

Fixa-te coma se barregen es formes NOR (joan ziren, egon ziren) e NOR-NORK (eman zuten, irakurri zuten, prestatu zuten). Es dues leccions se combinen entà narrar.

Nòta: ena pròplèu leccion veirès es vèrbs sintetics en passat (nindoan, nentorren, nenbilen) que completen eth passat NOR.