Iragan burutua NOR — passat de izan e egon
Ja coneishes eth passat recent (joan naiz, jan dut) de A1. En A2 hès un pas decisiu: eth passat complet (iragan burutua). Ei er equivalent ath “sigueri / èri / heri / dideri” qu’utilizes entà narrar hèts barrats, aluenhadi o ja distants en temps.
Aguesta prumèra leccion se centre enes vèrbs NOR: izan e egon en passat.
Passat de izan (èster)
| Pronom | Passat | Castelhan |
|---|---|---|
| ni | nintzen | èri / sigueri |
| zu | zinen | ères / sigueres |
| hura | zen | ère / siguec |
| gu | ginen | èrem / siguerem |
| zuek | zineten | èretz / sigueretz |
| haiek | ziren | èren / sigueren |
Truc: era n finau apareish en totes es formes (nintzen, zinen, zen, ginen, zineten, ziren). Ei era marca classica deth passat en basc.
Passat de egon (èster) — sintetic
Egon a formes sintetiches en passat, parallèles ath present nago/zaude/dago…:
| Pronom | Passat | Castelhan |
|---|---|---|
| ni | nengoen | èri / sigueri |
| zu | zeunden | ères / sigueres |
| hura | zegoen | ère / siguec |
| gu | geunden | èrem / siguerem |
| zuek | zeundeten | èretz / sigueretz |
| haiek | zeuden | èren / sigueren |
Ena parla quotidiana tanben ei valid egon nintzen / egon zen etc., damb auxiliar. Es formes sintetiches sonen mès acurades o literàries, mès les sentiràs fòrça.
Distincion: izan en passat vs egon en passat
Igual qu’en present, en passat mantens era distincion entre:
- Qualitat / identitat → izan: Egoitz medikua zen (Egoitz ère metge).
- Estat passatgèr / localizacion → egon: Egoitz pozik zegoen (Egoitz ère content) / Egoitz Bilbon zegoen (Egoitz ère en Bilbao).
Marcaires de passat complet
Entà que era frasa sone a passat barrat, eth basc utilize marcaires temporaus:
| Castelhan | Basc |
|---|---|
| Ier | Atzo |
| Anet | Bart |
| Abans-d’ier | Herenegun |
| Era setmana passada | Joan den astean / Aurreko astean |
| Eth mes passat | Joan den hilean |
| Er an passat | Joan den urtean / Iaz |
| Hè dos ans | Duela bi urte |
| Hè fòrça temps | Aspaldian / Duela urte asko |
| Alavetz | Orduan |
| En 2010 | 2010ean |
Patrons tipics
Atzo ni etxean nintzen goiz osoan. — Ier sigueri en casa tot eth maitin.
Joan den urtean Garazi Frantzian zegoen. — Er an passat Garazi ère en França.
Duela hamar urte ikaskideak ginen. — Hè dètz ans èrem companhs de classa.
Bart kalean jende asko zegoen. — Anet i auie fòrça gent ena carrèra.
Haurrak gu ginen, eta orain helduak gara. — Es mainatges èrem nosati, e ara èm adults.
Era negacion
Igual qu’en present: ez deuant deth vèrb.
Atzo ez nintzen lanean egon. — Ier non sigueri en trabalh.
Ainara ez zegoen pozik orduan. — Ainara non ère contenta alavetz.
Gu ez ginen ikaskideak. — Nosati non èrem companhs.
Mini-tèxte
Duela hamar urte Anboto Bartzelonan bizi zen. Han ikaslea zen eta unibertsitateko logelan zegoen. Pozik zegoen baina urruti zegoen familiatik. Astebururo telefonoz hitz egiten zuen amarekin.
Nòta: en aguest passatge conviven zen (ère), zegoen (ère) e autes formes que veiram enes pròplèus leccions. Aguest ei eth còr dera unitat 2: hilvanar formes de passat entà narrar.
Ejercicios
Quina ei era forma de "izan" en passat entà "ni" (jo)?
"Atzo Bilbon egon nintzen" vò díder…
Hè dos ans èrem vesins = Duela bi urte bizilagunak .
Anet siguerem en cinèma = Bart zinean egon .