Hai…? — existencia con bada/badago

En castelán usamos un só verbo, “haber/estar”, para dúas ideas distintas: existir (“hai unha farmacia no barrio?”) e localizarse (“a farmacia está na rúa Maior”). O éuscaro distingue moi claramente estas dúas cousas, e é algo que convén fixar pronto.

Existir vs estar

Idea	Patrón en éuscaro	Exemplo
Existir (“hai”)	bada(go) + substantivo en partitivo	Auzoan badago* tabernarik?* — Hai algún bar no barrio?
Estar (localizarse)	substantivo concreto + lugar + dago	Taberna kalean dago. — O bar está na rúa.

Cando preguntas se algo existe (non onde está, senón se o hai), usa o patrón con bada(go).

A pregunta: Ba al dago…?

As dúas formas son frecuentes:

Ba al dago + X-rik? — forma estándar (coa partícula interrogativa al).
Bada(go) + X-rik? — forma cotiá, sen al.

Exemplos:

Ba al dago botikarik herrian? — Hai farmacia na vila?
Badago supermerkaturik auzoan? — Hai supermercado no barrio?
Ba al dago komun publikorik? — Hai baños públicos?

A resposta afirmativa

Para responder “si, hai” contéstase coa fusión bai, badago:

Bai, badago. — Si, hai (un).
Bai, badaude. — Si, hai (varios).

E pódese ampliar:

Bai, badago botika handi bat eskolaren ondoan. — Si, hai unha farmacia grande á beira da escola.

A resposta negativa: -rik

Para dicir “non hai” usamos o partitivo -rik sobre o substantivo:

Éuscaro	Galego
Ez dago tabernarik.	Non hai bar(es).
Ez dago supermerkaturik.	Non hai supermercado.
Ez dago kafetegirik.	Non hai cafetaría.
Ez dago komun publikorik.	Non hai baños públicos.

O sufixo -rik (ou -ik tras consoante) é o “partitivo”: marca un substantivo indefinido en preguntas e negacións. Verémolo tamén con outros verbos (Ez dut anaiarik — “non teño irmáns”).

Cando xa sabes que existe — pregunta pola localización

Unha vez che confirman que existe, o natural é preguntar onde está, e aí cambias ao patrón da lección anterior:

— Ba al dago kutxazain automatikorik herrian? — Hai un caixeiro automático na vila?

— Bai, badago. — Si, hai.

— Non dago? — Onde está?

— Banketxearen ondoan dago. — Está á beira do banco.

Minidiálogo completo

— Egun on, barkatu! Auzoan ba al dago liburutegirik?

— Bai, badago.

— Eta non dago?

— Plazaren ondoan, eskolaren atzean.

— Eskerrik asko! Eta kafetegirik?

— Ez, hemen ez dago kafetegirik, baina taberna bat badago.

Truco mnemotécnico: para existir pensa “ba” (= “hai”) + dago/daude. Para estar pensa só en dago/daude normais. E o -rik aparece case sempre que digas ou preguntes por algo de forma indefinida.