Posicións espaciais (diante, detrás, ao lado…)

Unha vez sabes dicir “está en X”, o seguinte paso é dicir onde exactamente: enriba, debaixo, ao lado, detrás… En euskera estas posicións constrúense sempre co patrón lugar de referencia + posición.

As posicións básicas

Euskera	Galego
aurrean	diante
atzean	detrás
ondoan	ao lado
gainean	enriba, sobre
azpian	debaixo
artean	entre
ezkerrean	á esquerda
eskuinean	á dereita
barruan	dentro
kanpoan	fóra
erdian	no medio, no centro

Como construílas: -(r)en + posición

A fórmula básica é (referencia)-(r)en + posición. A referencia toma o xenitivo -(r)en (o que vale “do/da” en galego):

Euskera	Galego (literal)
mahaiaren gainean	enriba da mesa (lit. “da mesa, enriba”)
etxearen aurrean	diante da casa
elizaren atzean	detrás da igrexa
parkearen ondoan	ao lado do parque
kutxaren barruan	dentro da caixa
bi mendien artean	entre dous montes

Patrón: a referencia vai primeiro, logo a posición. É exactamente ao revés que o galego.

Exemplos completos

• Liburua mahaiaren gainean dago. — O libro está enriba da mesa.
• Katua aulkiaren azpian dago. — O gato está debaixo da cadeira.
• Eliza plazaren erdian dago. — A igrexa está no centro da praza.
• Botika eskolaren ondoan dago. — A farmacia está ao lado da escola.
• Ni Maiteren eta Anaren artean nago. — Eu estou entre Maite e Ana.

Adverbios de lugar: hemen / hor / han

Para sinalar de forma rápida hai tres adverbios — e, ollo, son tres distancias, non dúas como o galego:

Euskera	Galego	Cando
hemen	aquí	preto do falante
hor	aí	preto do oínte
han	alí	lonxe dos dous

Estes tres adverbios correspóndense cos demostrativos hau / hori / hura e coas súas formas locativas longas honetan / horretan / hartan (“neste / nese / naquel”).

Exemplos rápidos:

• Hemen taberna bat dago. — Aquí hai un bar.
• Hor parkea dago. — Aí está o parque.
• Han dago euskaltegia. — O euskaltegi está alí.

Mini-conversa: xogar ás agochadas

— Pilota mahaiaren azpian dago? — Está a pelota debaixo da mesa?

— Ez, pilota ez dago mahaiaren azpian. — Non, a pelota non está debaixo da mesa.

— Aulkiaren atzean dago? — Está detrás da cadeira?

— Bai, hor dago! — Si, aí está!

Truco: todas as posicións levan xa o sufixo -an incorporado (aurr-ean, atz-ean, azp-ian…). Non tes que engadir nada máis.