Onde está? — o caso NON

Xa coñeces o sufixo -(e)an da lección “Onde vives” (Bilbon bizi naiz). Aquí aplicámolo ao barrio: onde está cada cousa.

A pregunta: Non dago…?

Para preguntar onde está…? usamos:

• Non dago …? — Onde está + (suxeito singular)?
• Non daude …? — Onde están + (suxeito plural)?
• Non zaude? — Onde estás (ti)?
• Non nago? — Onde estou?

O verbo é egon (“estar”), que xa viches nos saúdos. Lembra as formas:

Persoa	Forma
ni	nago
zu	zaude
hura	dago
gu	gaude
zuek	zaudete
haiek	daude

A resposta: lugar + -(e)an + dago

Para dicir onde está algo, engade o sufixo -(e)an ao lugar:

Final do lugar	Patrón	Exemplo
-a (orgánica, como Donostia)	+ n	Donostia → Donostian
Vogal sen -a final (mendi, kale-)	+ an	mendi → mendian
Consoante (Madril, lur)	+ en (nomes propios) / + ean (nomes comúns)	Madril → Madrilen; lur → lurrean

Aviso para palabras como kale (rúa): cando levan o artigo kalea (“a rúa”), quítase o -a do artigo antes de engadir o sufixo: kalea → kale-an = kalean (“na rúa”).

Exemplos completos

• Botika kalean dago. — A farmacia está na rúa.
• Liburuak mahaian daude. — Os libros están na mesa.
• Ikaslea ikasgelan dago. — O alumno está na aula.
• Aita tabernan dago. — Papá está no bar.
• Ni euskaltegian nago. — Eu estou no euskaltegi.
• Bilbo Bizkaian dago. — Bilbao está en Bizkaia.

Mini-diálogo

— Aupa! Non dago liburutegia? — Ola! Onde está a biblioteca?

— Liburutegia plazan dago, eskolaren ondoan. — A biblioteca está na praza, ao lado da escola.

— Eskerrik asko!

Truco: non = “onde” en euskera. Calquera resposta a non…? leva un substantivo con sufixo -(e)an ou un adverbio de lugar (hemen, hor, han — verás na seguinte lección).