De onde vés? — o caso NONDIK
Se na lección anterior aprendemos NORA (a onde vas), agora vén a súa parella: NONDIK — de onde vés. O sufixo é -tik. Por si só non é difícil; o importante é non mesturalo con NORA.
A pregunta: Nondik?
| Pregunta | Galego |
|---|---|
| Nondik zatoz? | De onde vés? |
| Nondik dator? | De onde vén (el/ela)? |
| Nondik gatoz? | De onde vimos? |
| Nondik datoz? | De onde veñen? |
O verbo natural con NONDIK é etorri (vir): nator, zatoz, dator, gatoz, zatozte, datoz. A pregunta básica que che abrirá conversas arreo é Nondik zatoz?.
O sufixo: -tik
Engádese ao lugar de orixe. O padrón adáptase segundo a terminación:
| Final do lugar | Padrón | Exemplo |
|---|---|---|
| -a (orgánica, eskola) | + tik | eskola → eskolatik |
| Vogal sen -a final (Bilbo, etxe) | + tik | Bilbo → Bilbotik, etxe → etxetik |
| Consoante (Madril, lan) | + (e)tik ou + dik | Madril → Madriletik / Madrildik; lan → lanetik |
Aviso: tras consoante existen as dúas variantes (Madriletik / Madrildik) e ambas son aceptadas. A forma con
-etiké máis estándar e menos arriscada ao escribir.
Exemplos
- Etxetik nator. — Veño da casa.
- Lanetik dator. — Vén do traballo.
- Eskolatik gatoz. — Vimos da escola.
- Tabernatik datoz. — Veñen do bar.
- Bilbotik etorri da. — Veu de Bilbao.
- Iruñetik Donostiara doa. — Vai de Pamplona a Donostia.
NORA e NONDIK xuntos: nondik nora?
É moi frecuente combinar ambos nunha soa frase: “de onde a onde”.
- Hegazkina Bilbotik Madrilera doa. — O avión vai de Bilbao a Madrid.
- Autobusa Iruñetik Tutera doa. — O autobús vai de Pamplona a Tudela.
- Idoia bankutik supermerkatura doa. — Idoia vai do banco ao supermercado.
A pregunta xeral é Nondik nora?: “de onde a onde?”.
Mini-truco: as tres preguntas básicas do lugar son: Non? (estar), Nora? (ir), Nondik? (vir). E os tres sufixos correspondentes son: -an / -ra / -tik. Case todo o que dirás sobre lugares cabe neste trío.
Táboa resumo NON / NORA / NONDIK
| Pregunta | Sufixo | Verbo típico | Exemplo |
|---|---|---|---|
| Non? (onde?) | -an | egon (estar) | Etxean nago. — Estou na casa. |
| Nora? (a onde?) | -ra | joan (ir) | Etxera noa. — Vou á casa. |
| Nondik? (de onde?) | -tik | etorri (vir) | Etxetik nator. — Veño da casa. |
Adverbios e demostrativos NONDIK
As tres distancias tamén teñen a súa forma NONDIK:
| NON | NORA | NONDIK | Significado |
|---|---|---|---|
| hemen | hona | hemendik | desde aquí |
| hor | horra | hortik | desde aí |
| han | hara | handik | desde alí |
- Hemendik gertu dago. — Está preto de aquí.
- Handik nator. — Veño de alí.
- Hortik aurrera, jo eskuinera. — De aí en diante, xira á dereita.
Mini-conversa
— Aupa, nondik zatoz? — Ola! De onde vés?
— Lanetik nator. Eta zu, nora zoaz? — Veño do traballo. E ti, a onde vas?
— Supermerkatura noa, afaria erostera. — Vou ao supermercado, comprar a cea.
— Ni ere supermerkatura noa! Goazen elkarrekin. — Eu tamén vou ao supermercado! Imos xuntos.
Erros típicos que evitar: confundir Bilbon (en Bilbao) con Bilbora (a Bilbao) ou Bilbotik (de Bilbao). E, dentro de NONDIK, non esquezas que tras vogal vai
-tike tras consoante intercálase un-e-ou admítese-dik. Practica encadeando os tres sufixos coa mesma palabra: etxean / etxera / etxetik; Bilbon / Bilbora / Bilbotik. Cando saia automático, xa o tes.
Ejercicios
"Veño de Bilbao" dise:
Veño da casa = Etxe nator.
Veñen de Madrid = Madril datoz.
Que significa "Lanetik nator"?
Combina orixe e destino: "Veño do banco e vou ao supermercado":
Pregunta: De onde vés? = zatoz?