D'a on viénes? — eth cas NONDIK
Se ena leçon anteriora apreneram NORA (a on vas), ara ven era sua parelha: NONDIK — d’a on viénes. Eth sufix ei -tik. Per eth solet non ei dificil; çò qu’impòrte ei non barrejar-lo damb NORA.
Era pregunta: Nondik?
| Pregunta | Aranés |
|---|---|
| Nondik zatoz? | D’a on viénes? |
| Nondik dator? | D’a on ven (eth/era)? |
| Nondik gatoz? | D’a on venguem? |
| Nondik datoz? | D’a on vien? |
Eth vèrb naturau damb NONDIK ei etorri (vier): nator, zatoz, dator, gatoz, zatozte, datoz. Era pregunta basica que te dauribarà convèrses tot eth temps ei Nondik zatoz?.
Eth sufix: -tik
S’ahig ath lòc d’origina. Eth patron s’adapte segon era terminacion:
| Finau deth lòc | Patron | Exemple |
|---|---|---|
| -a (organica, eskola) | + tik | eskola → eskolatik |
| Vocau sense -a finau (Bilbo, etxe) | + tik | Bilbo → Bilbotik, etxe → etxetik |
| Consonanta (Madril, lan) | + (e)tik o + dik | Madril → Madriletik / Madrildik; lan → lanetik |
Avís: darrèr consonanta existissen es dues variantes (Madriletik / Madrildik) e es dues son acceptades. Era forma damb
-etikei mès estandard e mens arriscada en tot escríuer.
Exemples
- Etxetik nator. — Venguí de casa.
- Lanetik dator. — Ven deth trabalh.
- Eskolatik gatoz. — Venguem dera escòla.
- Tabernatik datoz. — Vien deth bar.
- Bilbotik etorri da. — A vengut de Bilbo.
- Iruñetik Donostiara doa. — Va de Iruña a Donostia.
NORA e NONDIK amassa: nondik nora?
Ei plan frequent combinar es dus en ua sola frasa: “d’a on tà on”.
- Hegazkina Bilbotik Madrilera doa. — Er avion va de Bilbo a Madrid.
- Autobusa Iruñetik Tutera doa. — Er autobús va de Iruña a Tudela.
- Idoia bankutik supermerkatura doa. — Idoia va deth banc ath supermercat.
Era pregunta generau ei Nondik nora?: “d’a on tà on?”.
Mini-truc: es tres preguntes basiques deth lòc son: Non? (èster), Nora? (anar), Nondik? (vier). E es tres sufixes corresponents son: -an / -ra / -tik. Lèu tot çò que diràs sus lòcs cap en aguest tresenc.
Taula resumida NON / NORA / NONDIK
| Pregunta | Sufix | Vèrb tipic | Exemple |
|---|---|---|---|
| Non? (a on?) | -an | egon (èster) | Etxean nago. — Soi en casa. |
| Nora? (entà on?) | -ra | joan (anar) | Etxera noa. — Vau a casa. |
| Nondik? (d’a on?) | -tik | etorri (vier) | Etxetik nator. — Venguí de casa. |
Advèrbis e demostratius NONDIK
Es tres distancies tanben an era sua forma NONDIK:
| NON | NORA | NONDIK | Significat |
|---|---|---|---|
| hemen | hona | hemendik | dempús d’aciu |
| hor | horra | hortik | dempús d’aquiu |
| han | hara | handik | dempús d’ailà |
- Hemendik gertu dago. — Ei apròp d’aciu.
- Handik nator. — Venguí d’ailà.
- Hortik aurrera, jo eskuinera. — D’aquiu enlà, vire entara dreta.
Mini-convèrsa
— Aupa, nondik zatoz? — Òla! D’a on viénes?
— Lanetik nator. Eta zu, nora zoaz? — Venguí deth trabalh. E tu, a on vas?
— Supermerkatura noa, afaria erostera. — Vau ath supermercat, a crompar eth sopar.
— Ni ere supermerkatura noa! Goazen elkarrekin. — Jo tanben vau ath supermercat! Anem amassa.
Errors tipics a evitar: confóner Bilbon (en Bilbo) damb Bilbora (a Bilbo) o Bilbotik (de Bilbo). E, laguens de NONDIK, non desbrembes que darrèr vocau va
-tike darrèr consonanta s’intercale ua-e-o s’admet-dik. Practica en tot encadenar es tres sufixes damb era madeixa paraula: etxean / etxera / etxetik; Bilbon / Bilbora / Bilbotik. Quan sòrte automatic, ja lo as.
Ejercicios
"Venguí de Bilbo" se ditz:
Venguí de casa = Etxe nator.
Vien de Madrid = Madril datoz.
Qué vò díder "Lanetik nator"?
Combine origina e destinacion: "Venguí deth banc e vau ath supermercat":
Pregunta: D'a on viénes? = zatoz?