De on vengues? — eth cas NONDIK
S’ena leccion anteriora aprenerem NORA (entà on vas), ara ven era sua parelha: NONDIK — de on vengues. Eth sufixe ei -tik. Peth sòn compde non ei dificil; çò d’important ei non barrejar-lo damb NORA.
Era qüestion: Nondik?
| Qüestion | Castelhan |
|---|---|
| Nondik zatoz? | ¿De dónde vienes? |
| Nondik dator? | ¿De dónde viene (él/ella)? |
| Nondik gatoz? | ¿De dónde venimos? |
| Nondik datoz? | ¿De dónde vienen? |
Eth vèrb naturau damb NONDIK ei etorri (vier): nator, zatoz, dator, gatoz, zatozte, datoz. Era qüestion basica que t’daurirà conversacions tostemp ei Nondik zatoz?.
Eth sufixe: -tik
S’ahig ath lòc d’origina. Eth patron s’adapte segontes era terminacion:
| Finau deth lòc | Patron | Exemple |
|---|---|---|
| -a (organica, eskola) | + tik | eskola → eskolatik |
| Vocau sense -a finau (Bilbo, etxe) | + tik | Bilbo → Bilbotik, etxe → etxetik |
| Consonant (Madril, lan) | + (e)tik o + dik | Madril → Madriletik / Madrildik; lan → lanetik |
Avís: darrèr de consonant existissen es dues variantes (Madriletik / Madrildik) e ambdues son acceptades. Era forma damb
-etikei mès estandard e mens arriscada ara ora d’escríuer.
Exemples
- Etxetik nator. — Vengui d’ostau.
- Lanetik dator. — Ven deth trabalh.
- Eskolatik gatoz. — Venim dera escòla.
- Tabernatik datoz. — Venen deth bar.
- Bilbotik etorri da. — A vengut de Bilbao.
- Iruñetik Donostiara doa. — Va de Pamplona a Donostia.
NORA e NONDIK amassa: nondik nora?
Ei fòrça frequent combinar-les en ua soleta frasa: “de on entà on”.
- Hegazkina Bilbotik Madrilera doa. — Er avion va de Bilbao a Madrid.
- Autobusa Iruñetik Tutera doa. — Er autobús va de Pamplona a Tudela.
- Idoia bankutik supermerkatura doa. — Idoia va deth banc ath supermercat.
Era qüestion generau ei Nondik nora?: “de on entà on?”.
Mini-truc: es tres qüestions basiques de lòc son: Non? (èster), Nora? (anar), Nondik? (vier). E es tres sufixes corresponents son: -an / -ra / -tik. Quasi tot çò que diràs sus lòcs cap en aguest trio.
Taula resum NON / NORA / NONDIK
| Qüestion | Sufixe | Vèrb tipic | Exemple |
|---|---|---|---|
| Non? (on?) | -an | egon (èster) | Etxean nago. — Sò en ostau. |
| Nora? (entà on?) | -ra | joan (anar) | Etxera noa. — Voi a ostau. |
| Nondik? (de on?) | -tik | etorri (vier) | Etxetik nator. — Vengui d’ostau. |
Advèrbis e demostratius NONDIK
Es tres distàncies tanben an era sua forma NONDIK:
| NON | NORA | NONDIK | Significat |
|---|---|---|---|
| hemen | hona | hemendik | d’aciu |
| hor | horra | hortik | d’aqui |
| han | hara | handik | d’aquerí |
- Hemendik gertu dago. — Ei apròp d’aciu.
- Handik nator. — Vengui d’aquerí.
- Hortik aurrera, jo eskuinera. — D’aqui enlà, vira ara dreta.
Mini-conversacion
— Aupa, nondik zatoz? — Adiu! De on vengues?
— Lanetik nator. Eta zu, nora zoaz? — Vengui deth trabalh. E tu, entà on vas?
— Supermerkatura noa, afaria erostera. — Voi ath supermercat, a crompar eth sopar.
— Ni ere supermerkatura noa! Goazen elkarrekin. — Jo tanben voi ath supermercat! Anem amassa.
Errors tipics a evitar: confóner Bilbon (en Bilbao) damb Bilbora (a Bilbao) o Bilbotik (de Bilbao). E, laguens de NONDIK, non te’n desbrembes que darrèr de vocau va
-tike darrèr de consonant s’intercale ua-e-o s’admet-dik. Practique encadenant es tres sufixes damb eth madeish mot: etxean / etxera / etxetik; Bilbon / Bilbora / Bilbotik. Quan te sorte automatic, ja ac as.
Ejercicios
"Vengui de Bilbao" se ditz:
Vengui d'ostau = Etxe nator.
Venen de Madrid = Madril datoz.
Qué signifique "Lanetik nator"?
Combine origina e destinacion: "Vengui deth banc e voi ath supermercat":
Qüestion: De on vengues? = zatoz?