Verbos de movemento (joan, etorri, ibili)

Tres verbos básicos van aparecer constantemente: joan (ir), etorri (vir) e ibili (andar, “moverse dun lado para outro”). Os tres teñen formas sintéticas (sen auxiliar) que se usan moitísimo en presente — e convén aprendelas como un bloque.

Joan — ir

Persoa	Forma	Galego
ni	noa	vou
zu	zoaz	vas
hura	doa	vai
gu	goaz	imos
zuek	zoazte	ides
haiek	doaz	van

A pregunta clave: Nora zoaz? — A onde vas? Traballarémola na lección 03.

Etorri — vir

Persoa	Forma	Galego
ni	nator	veño
zu	zatoz	vés
hura	dator	vén
gu	gatoz	vimos
zuek	zatozte	vides
haiek	datoz	veñen

A pregunta clave: Nondik zatoz? — De onde vés? Traballarémola na lección 04.

Ibili — andar, moverse

Persoa	Forma	Galego
ni	nabil	ando, vou movéndome
zu	zabiltza	andas
hura	dabil	anda
gu	gabiltza	andamos
zuek	zabiltzate	andades
haiek	dabiltza	andan

Ibili serve tamén para preguntar “que andas a facer”: Zer zabiltza? — Que tal? / Que argallas? É moi frecuente como saúdo entre persoas que se coñecen.

Outros verbos de movemento útiles

Éuscaro	Galego	Exemplo
sartu	entrar	Tabernan sartu naiz. — Entrei no bar.
irten	saír	Etxetik irten naiz. — Saín da casa.
igo	subir	Eskailerak igo ditut. — Subín as escaleiras.
jaitsi	baixar	Aldapa jaitsi dut. — Baixei a costa.
iritsi / heldu	chegar	Iruñera iritsi naiz. — Cheguei a Pamplona.

Por que importan as formas sintéticas

En éuscaro, a maioría dos verbos conxúganse cun auxiliar: jan dut (comín), ikusi dut (vin). Pero uns poucos verbos moi frecuentes —entre eles joan, etorri, egon, ibili, eduki, jakin— teñen unha conxugación propia “compacta” (sintética) que se usa en presente. Como aparecen tantísimo, é máis fácil memorizar as seis formas que dar mil rodeos.

Miniconversación

— Aupa, nora zoaz? — Ei! A onde vas?

— Banketxera noa. Eta zu, nondik zatoz? — Vou ao banco. E ti, de onde vés?

— Lanetik nator. — Veño do traballo.

— Eta Lide? Zer dabil? — E Lide? Que fai?

— Enkargutan dabil, batetik bestera. — Anda a facer recados, dun lado para outro.

Nota: as formas sintéticas son un piar central do A1. Memorízaas en bloques de 2 (ni/zu) ou de 3 (gu/zuek/haiek) cantando, escribindo, repetindo. A soltura virá soa coa práctica.