Blincar a lo conteniu
Ista traducción ye en beta: puet haber frases sin traducir u erratas.Reportar en Feedback

A1 · Unidad 1

D'an vienes? — o caso NONDIK

~12 min

Si en a lección anterior aprendiemos NORA (t’an vas), agora viene a suya parella: NONDIKd’an vienes. O sufixo ye -tik. Por sí mesmo no ye dificil; lo important ye no mesclar-lo con NORA.

A pregunta: Nondik?

PreguntaAragonés
Nondik zatoz?D’an vienes?
Nondik dator?D’an viene (él/ella)?
Nondik gatoz?D’an venimos?
Nondik datoz?D’an vienen?

O verbo natural con NONDIK ye etorri (venir): nator, zatoz, dator, gatoz, zatozte, datoz. A pregunta basica que te ubrirá conversacions de contino ye Nondik zatoz?.

O sufixo: -tik

S’adhibe a o puesto d’orichen. O patrón s’adapta seguntes a terminación:

Final d’o puestoPatrónExemplo
-a (organica, eskola)+ tikeskola → eskolatik
Vocal sin -a final (Bilbo, etxe)+ tikBilbo → Bilbotik, etxe → etxetik
Consonant (Madril, lan)+ (e)tik u + dikMadril → Madriletik / Madrildik; lan → lanetik

Aviso: dezaga de consonant existen as dos variants (Madriletik / Madrildik) y todas dos son acceptadas. A forma con -etik ye mas estándard y menos arrisgada en escribir.

Exemplos

  • Etxetik nator. — Viengo de casa.
  • Lanetik dator. — Viene d’o treballo.
  • Eskolatik gatoz. — Venimos d’a escuela.
  • Tabernatik datoz. — Vienen d’o bar.
  • Bilbotik etorri da. — Ha veniu de Bilbau.
  • Iruñetik Donostiara doa. — Va de Pamplona ta Donostia.

NORA y NONDIK chuntos: nondik nora?

Ye muito frecuent combinar toz dos en una sola frase: “d’an ta an”.

  • Hegazkina Bilbotik Madrilera doa. — L’avión va de Bilbau ta Madrit.
  • Autobusa Iruñetik Tutera doa. — L’autobús va de Pamplona ta Tudela.
  • Idoia bankutik supermerkatura doa. — Idoia va d’o banco a o supermercau.

A pregunta cheneral ye Nondik nora?: “d’an ta an?”.

Mini-truco: as tres preguntas basicas d’o puesto son: Non? (estar), Nora? (ir-ne), Nondik? (venir). Y os tres sufixos correspondients son: -an / -ra / -tik. Cuasi tot lo que dirás sobre puestos cabe en iste trío.

Tabla resumen NON / NORA / NONDIK

PreguntaSufixoVerbo tipicoExemplo
Non? (an?)-anegon (estar)Etxean nago. — Soi en casa.
Nora? (t’an?)-rajoan (ir-ne)Etxera noa. — Voi ta casa.
Nondik? (d’an?)-tiketorri (venir)Etxetik nator. — Viengo de casa.

Adverbios y demostrativos NONDIK

As tres distancias tamién tienen a suya forma NONDIK:

NONNORANONDIKSignificau
hemenhonahemendikdende aquí
horhorrahortikdende ahí
hanharahandikdende allí
  • Hemendik gertu dago. — Ye amán d’aquí.
  • Handik nator. — Viengo d’allí.
  • Hortik aurrera, jo eskuinera. — D’ahí enta debant, chira a la dreita.

Mini-conversación

Aupa, nondik zatoz? — Ola! D’an vienes?

Lanetik nator. Eta zu, nora zoaz? — Viengo d’o treballo. Y tu, t’an vas?

Supermerkatura noa, afaria erostera. — Voi a o supermercau, a mercar a cena.

Ni ere supermerkatura noa! Goazen elkarrekin. — Yo tamién voi a o supermercau! Imos chuntos.

Errors tipicos a evitar: confundir Bilbon (en Bilbau) con Bilbora (ta Bilbau) u Bilbotik (de Bilbau). Y, dentro de NONDIK, no ixublides que dezaga de vocal va -tik y dezaga de consonant s’intercala una -e- u s’admite -dik. Practica encadenando os tres sufixos con a mesma parola: etxean / etxera / etxetik; Bilbon / Bilbora / Bilbotik. Cuan salga automatico, ya lo tiens.

Ejercicios

"Viengo de Bilbau" se diz:

Viengo de casa = Etxe nator.

Vienen de Madrit = Madril datoz.

Qué significa "Lanetik nator"?

Combina orichen y destín: "Viengo d'o banco y voi a o supermercau":

Pregunta: D'an vienes? = zatoz?

Tarcheta 1 de 14

(toca ta veyer la traducción)

Empareya cada parola con la suya traducción.