Iragan burutua NOR-NORK — ukan en pasau

Ista lección amplía o pasau a os verbos NOR-NORK (transitivos: yo lo, tu lo, él lo). Ye a base ta narrar todas as accions que tienen obchecto: minché, vié, facié, dicié, merqué, clamé…

A formula

partizipioa + nuen / zenuen / zuen / genuen / zenuten / zuten

Pronombre	Pasau de dut	Aragonés
nik	nuen	yo lo
zuk	zenuen	tu lo
hark	zuen	él/ella lo
guk	genuen	nusatros lo
zuek	zenuten	vusatros lo
haiek	zuten	éls lo

As formas rematan siempre en -n, y a primera letra ye a marca de persona: n- (yo), z- (tu/vusatros/éls), g- (nusatros).

Obchecto plural — nituen

Si o obchecto ye plural (os libros, as entradas, as cervezas), l’auxiliar cambia a la serie en -itu-:

Pronombre	Auxiliar plural	Aragonés
nik	nituen	yo los
zuk	zenituen	tu los
hark	zituen	él/ella los
guk	genituen	nusatros los
zuek	zenituzten	vusatros los
haiek	zituzten	éls los

Eixemplos

Aragonés	Euskera
Minché pintxos	Pintxoak jan nituen
Vié una cinta	Film bat ikusi nuen
Ficioron a cena	Afaria egin zuten
Qué dicié?	Zer esan zuen?
Merquemos pan	Ogia erosi genuen
Vendié as dos motos	Bi motoak saldu zituen

Verbos sinteticos: eduki y jakin

Dos verbos muit frecuents mantienen forma sintetica en pasau, igual que en present (daukat, dakit):

Eduki (tener, posesión)

Pronombre	Forma	Aragonés
ni	neukan	yo teneba
zu	zeneukan	tu tenebas
hura	zeukan	él/ella teneba
gu	geneukan	tenebamos
zuek	zeneukaten	tenebaz
haiek	zeukaten	teneban

Jakin (saber)

Pronombre	Forma	Aragonés
ni	nekien	yo sapeba
zu	zenekien	tu sapebas
hura	zekien	él/ella sapeba
gu	genekien	sapebamos
zuek	zenekiten	sapebaz
haiek	zekiten	sapeban

Anbotok bizikleta gorri bat zeukan umetan. — Anboto teneba una bici roya de nin.

Ez zekien non bizi ginen. — No sapeba an vivebamos.

Dos detalles clau d’o NOR-NORK en pasau

1. A marca -k en o subchecto. Como en present, o subchecto que actúa leva o caso ergativo:

Garazik afaria egin zuen. — Garazi fició a cena.

Landerrek sarrerak erosi zituen. — Lander merqué as entradas.

2. Concordancia con o obchecto. Si o obchecto ye singular → nuen / zuen; si ye plural → nituen / zituen. Ye a mesma regla que en present.

Negación

Atzo ez nuen filmik ikusi. — Ayer no vié garra cinta.

Ainarak ez zuen ezer esan. — Ainara no dicié cosa.

Ez genituen sarrerak erosi. — No merquemos as entradas.

Cuan o obchecto va negau, gosa amaneixer en partitivo: filmik, ezer, txikirik. Ye o mesmo -rik que viés en A1.

Mini-narración

Aurreko larunbatean Olatz eta Lander itsasora joan ziren (NOR). Hondartzan egun osoa eman zuten: igeri egin zuten, eguzkitan etzanda egon ziren eta liburu bat irakurri zuten. Iluntzean afari bat prestatu zuten eta lagunekin afaldu zuten.

Para cuenta en cómo se mezclan formas NOR (joan ziren, egon ziren) y NOR-NORK (eman zuten, irakurri zuten, prestatu zuten). As dos leccions se combinan ta narrar.

Nota: en a proxima lección viyerás os verbos sinteticos en pasau (nindoan, nentorren, nenbilen) que completan o pasau NOR.