NOR-NORI-NORK presente — doullo, dígochelo

O NOR-NORI-NORK é o verbo de tres argumentos: alguén (NORK) fai algo (NOR) a alguén (NORI). En castelán corresponde ás construcións con dobre pronome — te lo doy, se lo dije, me lo enseñó.

É o verbo máis complexo do éuscaro, pero en A2 chégache con dominar os patróns máis usados.

A fórmula

partizipioa + d-i-NORI-NORK

O auxiliar ten tres marcas internas:

d- ao principio (presente).
-i- central (é a “raíz” do NOR-NORI-NORK).
-NORI- como infixo (a quen).
-NORK ao final (quen fai).

As formas máis útiles para A2

Táboa con NOR singular (“o”). Filas = a quen (NORI), columnas = quen fai (NORK):

NORI ↓ / NORK →	nik (eu)	zuk (ti)	hark (el)	guk (nós)	zuek (vós)	haiek (eles)
niri (a min)	—	didazu	dit	—	didazue	didate
zuri (a ti)	dizut	—	dizu	dizugu	—	dizute
hari (a el/ela)	diot	diozu	dio	diogu	diozue	diote
guri (a nós)	—	diguzu	digu	—	diguzue	digute
zuei (a vós)	dizuet	—	dizue	dizuegu	—	dizuete
haiei (a eles)	diet	diezu	die	diegu	diezue	diete

Non memorices toda a táboa de golpe. Para A2 céntrate primeiro en catro casas: dizut, diot, dit, dio. Con esas catro e as súas derivadas (digu, dizu, didate, diote) falas o 80% do tempo.

Patrón mnemónico: as tres letras

Le as formas seguindo esta orde interna:

d + i + (NORI) + (NORK)

Forma	Lectura	Significado
d-i-zu-t	”presente + [i] + a ti + eu”	eu cho
d-i-o-t	”presente + [i] + a el + eu”	eu llo
d-i-t	”presente + [i] + a min + (el)“	el mo
d-i-o	”presente + [i] + a el + (el)“	el llo
d-i-gu-te	”presente + [i] + a nós + eles”	eles nolo

As marcas de NORI son -da- (a min), -zu- (a ti), -o- (a el), -gu- (a nós), -zue- (a vós), -e- (a eles).

Concordancia co OBXECTO (NOR)

Se o obxecto é plural (“os”), a forma cambia. Para A2 convén recoñecer a parella:

Obxecto singular	Obxecto plural	Galego
dizut	dizkizut	cho / chos
diot	dizkiot	llo / llos
dit	dizkit	mo / mos
digute	dizkigute	nolo / nolos

Eman dizkizut bi liburuak. — Deiche os dous libros.

E, claro, o NORK leva -k

O suxeito de NOR-NORI-NORK é ergativo (igual que en NOR-NORK):

Landerek Ainarari opari bat eman dio. — Lander deulle un agasallo a Ainara.

Aitonak semeari istorioa kontatu dio. — O avó contoulle unha historia ao fillo.

Verbos típicos NOR-NORI-NORK

Verbo	Significado	Exemplo
eman	dar	Liburua eman dit.
esan	dicir	Egia esan didazu.
erakutsi	ensinar	Argazkia erakutsi diot.
oparitu	agasallar	Loreak oparitu dizkiote.
erosi	comprar (a alguén)	Janaria erosi diot amari.
kontatu	contar	Ipuina kontatu digute.
bidali	enviar	Mezua bidali dizut.
idatzi	escribir (a)	Eskutitz bat idatzi diot.
eskaini	ofrecer	Lana eskaini diote.
gomendatu	recomendar	Liburua gomendatu didazu.

Distinción: dar a alguén vs dar algo

Compara os tres tipos de “dar”:

Tipo	Estrutura	Exemplo
NOR (sen obxecto): non se aplica a eman	—	—
NOR-NORK (transitivo simple)	Opari bat eman dut.	Dei un agasallo.
NOR-NORI-NORK (con destinatario)	Opari bat eman diot Ainarari.	Deille un agasallo a Ainara.

O destinatario leva o caso NORI (-ari/-ei). Vístelo en A1; aquí é o infixo do verbo.

Minidiálogo

— Eskerrik asko, Olatz. Ohar polita idatzi didazu.

— Tira, ezer ez. Esan dizut beti laguntzeko prest nagoela.

— Anbotori ere erakutsi diozu?

— Ez, oraindik ez diot esan. Bihar kontatuko diot.

Trampas frecuentes

Non confundir dut con diot. Dut = NOR-NORK (“o”). Diot = NOR-NORI-NORK (“llo”). Se a frase ten un destinatario (a alguén), adoita ser NOR-NORI-NORK.
O destinatario leva -ri/-ei: Anbotori esan diot (a Anboto), non Anbotok (iso sería o suxeito).
O suxeito segue levando -k: Anbotok Garaziri liburua eman dio.

Nota pedagóxica: a táboa NOR-NORI-NORK é famosa pola súa densidade. A estratexia A2 é interiorizar primeiro as catro ou cinco casas máis usadas e recoñecer as demais na lectura. Iralas integrando ao falar.