Czasowniki przechodnie w czasie przeszłym niedawnym (jan dut, ikusi dut)

Czasowniki przechodnie to te, które mają dopełnienie: ktoś je coś, widzi coś, czyta coś. W euskerze czasowniki te używają czasownika posiłkowego ukan (dut, duzu, du…). W czasie przeszłym niedawnym wzór jest następujący:

partizipioa + dut/duzu/du/dugu/duzue/dute

Podstawowe czasowniki przechodnie

Partizipioa	Ja (…łem)	Polski
jan	jan dut	zjadłem
edan	edan dut	wypiłem
ikusi	ikusi dut	zobaczyłem
irakurri	irakurri dut	przeczytałem
entzun	entzun dut	wysłuchałem
erosi	erosi dut	kupiłem
egin	egin dut	zrobiłem
hartu	hartu dut	wziąłem
ekarri	ekarri dut	przyniosłem
eraman	eraman dut	zaniosłem
ikasi	ikasi dut	nauczyłem się / przestudiowałem
eskatu	eskatu dut	poprosiłem
ordaindu	ordaindu dut	zapłaciłem
idatzi	idatzi dut	napisałem
prestatu	prestatu dut	przygotowałem
garbitu	garbitu dut	posprzątałem
gosaldu	gosaldu dut	zjadłem śniadanie
bazkaldu	bazkaldu dut	zjadłem obiad
afaldu	afaldu dut	zjadłem kolację
lan egin	lan egin dut	pracowałem

Pełna odmiana z jednym czasownikiem

Bierzemy ikusi (widzieć) jako przykład:

Zaimek + podmiot	Forma	Polski
Nik	ikusi dut	Zobaczyłem
Zuk	ikusi duzu	Zobaczyłeś
Hark	ikusi du	Zobaczył (on/ona)
Guk	ikusi dugu	Zobaczyliśmy
Zuek	ikusi duzue	Zobaczyliście
Haiek	ikusi dute	Zobaczyli

Podmiot czasowników przechodnich przyjmuje końcówkę NORK (-k): nik, zuk, hark, guk, zuek, haiek. Będziesz ją widzieć często, zwłaszcza gdy podmiotem jest imię: Mikelek (Mikel coś zrobił…), Maialenek (Maialen coś zrobiła…). Jeśli cię to myli, na poziomie A1 możesz pominąć zaimek i zostawić sam czasownik: kontekst wystarczy.

Typowe zdania

• Gaur goizean egunkaria irakurri dut. — Dziś rano przeczytałem gazetę.
• Bazkaltzeko arraina jan dut. — Na obiad zjadłem rybę.
• Lagunekin kafea hartu dut. — Wypiłem kawę z przyjaciółmi.
• Mikelek ardoa erosi du. — Mikel kupił wino.
• Guk pelikula bat ikusi dugu. — Obejrzeliśmy film.
• Haiek euskara ikasi dute gaur. — Dziś uczyli się euskery.

Przeczenie

Aby powiedzieć “nie zrobiłem X”, ez stoi przed czasownikiem posiłkowym:

Ez dut bazkaldu. — Nie zjadłem obiadu.

Ez du egunkaria irakurri. — Nie przeczytał gazety.

Ez dugu ardorik edan. — Nie wypiliśmy wina. (Zwróć uwagę na ardorik: przy przeczeniu dopełnienie zwykle przyjmuje partytywne -rik.)

Mini-dialog

— Zer afaldu duzu gaur, Maialen?

— Entsalada eta arraina jan dut, eta postrerako jogurta hartu dut. Eta zuk?

— Nik tortilla egin dut, baina ez dut postrerik jan.

Podsumowanie wizualne: jeśli czynność ma dopełnienie wyrażone lub domyślne (zjeść coś, zobaczyć coś, zrobić coś), czasownikiem posiłkowym jest dut (i jego formy pochodne). Zapamiętaj te pary czasownik–posiłkowy, a reszta wyjdzie sama.