Verbos transitivos en pasau recient (jan dut, ikusi dut)

Os verbos transitivos son os que levan obchecto: belún mincha bella cosa, veye bella cosa, leye bella cosa. En euskera istos verbos usan l’auxiliar ukan (dut, duzu, du…). En lo pasau recient, la fórmula ye:

partizipioa + dut/duzu/du/dugu/duzue/dute

Os verbos transitivos basicos

Partizipioa	Yo (he…)	Aragonés
jan	jan dut	he minchau
edan	edan dut	he bebiu
ikusi	ikusi dut	he visto
irakurri	irakurri dut	he leyiu
entzun	entzun dut	he escuitau
erosi	erosi dut	he crompau
egin	egin dut	he feito
hartu	hartu dut	he agafau / tomau
ekarri	ekarri dut	he traíu
eraman	eraman dut	he levau
ikasi	ikasi dut	he aprendiu / he estudiau
eskatu	eskatu dut	he pediu
ordaindu	ordaindu dut	he pagau
idatzi	idatzi dut	he escrito
prestatu	prestatu dut	he preparau
garbitu	garbitu dut	he limpiau
gosaldu	gosaldu dut	he almorzau
bazkaldu	bazkaldu dut	he minchau (a meddiodiya)
afaldu	afaldu dut	he cenau
lan egin	lan egin dut	he treballau

Conchugación completa con un verbo

Prenemos ikusi (veyer) como exemplo:

Pronombre + subchecto	Forma	Aragonés
Nik	ikusi dut	He visto
Zuk	ikusi duzu	Has visto
Hark	ikusi du	Ha visto (er/era)
Guk	ikusi dugu	Habemos visto
Zuek	ikusi duzue	Hez visto
Haiek	ikusi dute	Han visto

Lo subchecto d’os verbos transitivos leva la marca NORK (-k): nik, zuk, hark, guk, zuek, haiek. La veyerás a sobén, sobre tot quan lo subchecto ye un nombre: Mikelek (Mikel ha…), Maialenek (Maialen ha…). Si te confunde, en A1 puez quitar lo pronombre y deixar nomás lo verbo: lo contexto ya basta.

Frases tipicas

• Gaur goizean egunkaria irakurri dut. — Ista maitinada he leyiu lo periodico.
• Bazkaltzeko arraina jan dut. — Ta minchar he minchau pescau.
• Lagunekin kafea hartu dut. — He tomau café con amigos.
• Mikelek ardoa erosi du. — Mikel ha crompau vin.
• Guk pelikula bat ikusi dugu. — Habemos visto una pelicula.
• Haiek euskara ikasi dute gaur. — Han estudiau euskera hue.

Negación

Ta dir “no he feito X”, ez va debant de l’auxiliar:

Ez dut bazkaldu. — No he minchau.

Ez du egunkaria irakurri. — No ha leyiu lo periodico.

Ez dugu ardorik edan. — No habemos bebiu vin. (Para cuenta en ardorik: con la negación, l’obchecto gosa levar -rik partitivo.)

Mini-dialogo

— Zer afaldu duzu gaur, Maialen?

— Entsalada eta arraina jan dut, eta postrerako jogurta hartu dut. Eta zuk?

— Nik tortilla egin dut, baina ez dut postrerik jan.

Resumen visual: si l’acción tiene obchecto explícito u implícito (minchar bella cosa, veyer bella cosa, fer bella cosa), l’auxiliar ye dut (y derivaus). Memoriza istas parellas verbo-auxiliar y la resta sale sola.