Verbos transitivos en pasau recient (jan dut, ikusi dut)

Os verbos transitivos son os que levan obchecto: belún mincha bella cosa, vei bella cosa, leye bella cosa. En euskera istos verbos fan servir l’auxiliar ukan (dut, duzu, du…). En o pasau recient, a formula ye:

partizipioa + dut/duzu/du/dugu/duzue/dute

Os verbos transitivos basicos

Partizipioa	Yo (he…)	Aragonés
jan	jan dut	he minchau
edan	edan dut	he bebida
ikusi	ikusi dut	he visto
irakurri	irakurri dut	he leyiu
entzun	entzun dut	he escuitau
erosi	erosi dut	he comprau
egin	egin dut	he feito
hartu	hartu dut	he preso / he pillau
ekarri	ekarri dut	he trayiu
eraman	eraman dut	he levau
ikasi	ikasi dut	he aprendiu / he estudiau
eskatu	eskatu dut	he pediu
ordaindu	ordaindu dut	he pagau
idatzi	idatzi dut	he escrito
prestatu	prestatu dut	he preparau
garbitu	garbitu dut	he limpiau
gosaldu	gosaldu dut	he desayuno
bazkaldu	bazkaldu dut	he minchau (pa dinar)
afaldu	afaldu dut	he cenau
lan egin	lan egin dut	he treballau

Conchugación completa con un verbo

Pillamos ikusi (veyer) como eixemplo:

Pronombre + subchecto	Forma	Aragonés
Nik	ikusi dut	He visto
Zuk	ikusi duzu	Has visto
Hark	ikusi du	Ha visto (él/ella)
Guk	ikusi dugu	Hemos visto
Zuek	ikusi duzue	Hez visto
Haiek	ikusi dute	Han visto

O subchecto d’os verbos transitivos leva a marca NORK (-k): nik, zuk, hark, guk, zuek, haiek. La veyerás a sobén, sobre tot quan o subchecto ye un nombre: Mikelek (Mikel ha…), Maialenek (Maialen ha…). Si te confunde, en A1 pues omitir o pronombre y dixar solo o verbo: con o contexto en ye prou.

Frases tipicas

• Gaur goizean egunkaria irakurri dut. — Iste maitín he leyiu o periodico.
• Bazkaltzeko arraina jan dut. — Pa minchar he minchau peix.
• Lagunekin kafea hartu dut. — He preso café con os amigos.
• Mikelek ardoa erosi du. — Mikel ha comprau vin.
• Guk pelikula bat ikusi dugu. — Hemos visto una pelicula.
• Haiek euskara ikasi dute gaur. — Han estudiau euskera hue.

Negación

Pa decir “no he feito X”, ez va debant de l’auxiliar:

Ez dut bazkaldu. — No he minchau.

Ez du egunkaria irakurri. — No ha leyiu o periodico.

Ez dugu ardorik edan. — No hemos bebida vin. (Para cuenta con ardorik: con a negación, l’obchecto gosa levar -rik partitivo.)

Mini-dialgo

— Zer afaldu duzu gaur, Maialen?

— Entsalada eta arraina jan dut, eta postrerako jogurta hartu dut. Eta zuk?

— Nik tortilla egin dut, baina ez dut postrerik jan.

Resumen visual: si l’acción tiene obchecto explicito u implicito (minchar bella cosa, veyer bella cosa, fer bella cosa), l’auxiliar ye dut (y derivaus). Memoriza istas parellas verbo-auxiliar y a resta sale sola.