Verbos transitivos en pasáu recién (jan dut, ikusi dut)

Los verbos transitivos son los que lleven oxetu: daquién come daqué, ve daqué, llee daqué. En euskera estos verbos usen l’auxiliar ukan (dut, duzu, du…). Nel pasáu recién, la fórmula ye:

partizipioa + dut/duzu/du/dugu/duzue/dute

Los verbos transitivos básicos

Partizipioa	Yo (…)	Asturianu
jan	jan dut	comí
edan	edan dut	bebí
ikusi	ikusi dut	vi
irakurri	irakurri dut	lleí
entzun	entzun dut	escuché
erosi	erosi dut	compré
egin	egin dut	fici
hartu	hartu dut	coyí / tomé
ekarri	ekarri dut	traxi
eraman	eraman dut	llevé
ikasi	ikasi dut	deprendí / estudié
eskatu	eskatu dut	pidí
ordaindu	ordaindu dut	pagué
idatzi	idatzi dut	escribí
prestatu	prestatu dut	preparé
garbitu	garbitu dut	llimpié
gosaldu	gosaldu dut	almorcé
bazkaldu	bazkaldu dut	comí (a mediudía)
afaldu	afaldu dut	cené
lan egin	lan egin dut	trabayé

Conxugación completa con un verbu

Tomamos ikusi (ver) como exemplu:

Pronome + suxetu	Forma	Asturianu
Nik	ikusi dut	Vi
Zuk	ikusi duzu	Visti
Hark	ikusi du	Vio (él/ella)
Guk	ikusi dugu	Vimos
Zuek	ikusi duzue	Visteis
Haiek	ikusi dute	Vieron

El suxetu de los verbos transitivos lleva la marca NORK (-k): nik, zuk, hark, guk, zuek, haiek. Vaslo a ver davezu, sobre too cuando’l suxetu ye un nome: Mikelek (Mikel…), Maialenek (Maialen…). Si te confunde, n’A1 pues omitir el pronome y dexar namás el verbu: el contestu abasta.

Frases típiques

• Gaur goizean egunkaria irakurri dut. — Esta mañana lleí’l periódicu.
• Bazkaltzeko arraina jan dut. — Pa comer comí pescáu.
• Lagunekin kafea hartu dut. — Tomé café colos amigos.
• Mikelek ardoa erosi du. — Mikel compró vinu.
• Guk pelikula bat ikusi dugu. — Vimos una película.
• Haiek euskara ikasi dute gaur. — Estudiaron euskera güei.

Negación

Pa dicir “nun fici X”, ez va delantre de l’auxiliar:

Ez dut bazkaldu. — Nun comí.

Ez du egunkaria irakurri. — Nun lleó’l periódicu.

Ez dugu ardorik edan. — Nun bebimos vinu. (Fíxate en ardorik: cola negación, l’oxetu suel llevar -rik partitivu.)

Mini-diálogu

— Zer afaldu duzu gaur, Maialen?

— Entsalada eta arraina jan dut, eta postrerako jogurta hartu dut. Eta zuk?

— Nik tortilla egin dut, baina ez dut postrerik jan.

Resume visual: si l’aición tien oxetu esplícitu o implícitu (comer daqué, ver daqué, facer daqué), l’auxiliar ye dut (y derivaos). Memoriza estes pareyes verbu-auxiliar y el restu sal solu.