Adrezas en o carrer
Quan beluno te pregunta cómo plegar ta un puesto — u quan te pierdes y preguntas tu — amenestes un puñau de verbos imperativos y d’adverbios de adreza. En ista leición achuntamos lo esencial.
Imperativos basicos
En euskera, l’imperativo afirmativo d’os verbos de movimiento ye muit dreito:
| Forma | Verbo base | Sentiu |
|---|---|---|
| Jo | jo | pega / endreza (jo ezkerrera = chira a la zurda) |
| Segi / Jarraitu | segitu / jarraitu | sigue, contina |
| Hartu | hartu | toma (hartu kale hau = toma iste carrer) |
| Igo | igo | puya |
| Jaitsi | jaitsi | abaixa |
| Sartu | sartu | dentra |
| Irten | irten | sal |
| Zeharkatu | zeharkatu | cruza |
| Iritsi / heldu | iritsi / heldu | plega (… arte = “dica…”) |
Jo literalment significa “pegar”, pero s’emplega metaforicament como “endrezar-se enta”: jo ezkerrera = “tira enta la zurda”.
Adverbios y referencias direccionals
| Euskera | Aragonés |
|---|---|
| ezkerra | la zurda |
| eskuina | la dreita |
| aurrera | enta debant |
| atzera | entazaga |
| zuzen | dreito |
| gora | enta alto |
| behera | enta baixo |
Fixa-te-ne: ta indicar adreza enta s’emplega o sufixo
-ra(que veyerás a fondo en la leición 03): ezkerre-ra (a la zurda), aurre-ra (enta debant), atze-ra (entazaga). Lo mesmo ta gora, behera.
Puestos de referencia tipicos
| Euskera | Aragonés |
|---|---|
| semaforoa | semáforo |
| bidegurutzea | cruce, encruzillada |
| zebrabidea | paso de zebra |
| biribilgunea / errotonda | rotonda |
| aldapa | costera |
| eskailerak | escaleras |
| zubia | puent |
| errepidea | carretera |
| kalea | carrer |
Frases tipo
- Jo ezkerrera bidegurutzean. — Chira a la zurda en o cruce.
- Segi aurrera semaforora arte. — Sigue dreito dica o semáforo.
- Zeharkatu zebrabidea. — Cruza o paso de zebra.
- Igo eskailerak eta sartu eraikinean. — Puya las escaleras y dentra en l’edificio.
- Jaitsi aldapa, eta gero jo eskuinera. — Abaixa la costera, y dimpués chira a la dreita.
- Egin atzera; gehiegi joan zara. — Torna entazaga; t’has pasau.
Pedir y dar indicaciones
— Barkatu, non dago udaletxea? — Perdona, ¿án ye la casa consistorial?
— Segi aurrera semaforora arte. Han jo eskuinera eta zeharkatu plaza. Udaletxea elizaren ondoan dago. — Sigue dreito dica o semáforo. Allí chira a la dreita y cruza la plaza. La casa consistorial ye a la vera de la ilesia.
— Eta gertu dago? — ¿Y ye a man?
— Bai, oso gertu. Bost minutu oinez. — Sí, muit a man. Cinco menutos a piet.
Truco: muitas indicacions siguen un patrón fixo: imperativo (jo, segi, zeharkatu) + puesto con sufixo (ezkerrera, semaforora, zebrabidea). Si memorizas o patrón, puetz encadenar instruccions largas combinando piezas.
Ejercicios
¿Cómo dirías "gira a la izquierda en el semáforo"?
"Zeharkatu" significa…
Sigue dreito = aurrera.
Quieres pedir indicaciones para llegar al hospital. ¿Qué dices?