Iragan burutua NOR — pasau d'izan y egon

Ya conoixes o pasau recient (joan naiz, jan dut) d’A1. En A2 fas un trango decisivo: o pasau completo (iragan burutua). Ye o equivalent a o “estié / facié / dicié” que fas servir pa narrar feitos zarraus, leixans u ya distants en o tiempo.

Ista primera lección se centra en os verbos NOR: izan y egon en pasau.

Pasau d’izan (ser)

Pronombre	Pasau	Aragonés
ni	nintzen	yera / estié
zu	zinen	yeras / estiés
hura	zen	yera / estió
gu	ginen	yébanos / estiemos
zuek	zineten	yéraz / estiez
haiek	ziren	yeran / estioron

Truco: a n final amaneixe en todas as formas (nintzen, zinen, zen, ginen, zineten, ziren). Ye a marca clasica d’o pasau en basco.

Pasau d’egon (estar) — sintetico

Egon tiene formas sinteticas en pasau, paralelas a o present nago/zaude/dago…:

Pronombre	Pasau	Aragonés
ni	nengoen	yera / estié
zu	zeunden	yeras / estiés
hura	zegoen	yera / estió
gu	geunden	yébanos / estiemos
zuek	zeundeten	yéraz / estiez
haiek	zeuden	yeran / estioron

En a fabla cotidiana tamién ye valido egon nintzen / egon zen etc., con auxiliar. As formas sinteticas suenan más acuradas u literarias, pero las sentirás a ormino.

Distinción: izan en pasau vs egon en pasau

Igual que en present, en pasau mantienes a distinción entre:

• Cualidat / identidat → izan: Egoitz medikua zen (Egoitz yera medico).
• Estau pasachero / ubicación → egon: Egoitz pozik zegoen (Egoitz yera contento) / Egoitz Bilbon zegoen (Egoitz yera en Bilbao).

Marcadors de pasau completo

Pa que a frase suene a pasau zarrau, o basco fa servir marcadors temporals:

Aragonés	Basco
Ayer	Atzo
Anueit	Bart
Antisd’ayer	Herenegun
A semana pasada	Joan den astean / Aurreko astean
O mes pasau	Joan den hilean
L’anyo pasau	Joan den urtean / Iaz
Fa dos anyos	Duela bi urte
Fa muito tiempo	Aspaldian / Duela urte asko
Allora	Orduan
En 2010	2010ean

Patrons tipicos

Atzo ni etxean nintzen goiz osoan. — Ayer estié en casa tot o maitín.

Joan den urtean Garazi Frantzian zegoen. — L’anyo pasau Garazi yera en Francia.

Duela hamar urte ikaskideak ginen. — Fa diez anyos yébanos companyers de clase.

Bart kalean jende asko zegoen. — Anueit i heba muita chent en a carrera.

Haurrak gu ginen, eta orain helduak gara. — Os ninos yébanos nusatros, y agora somos adultos.

A negación

Igual que en present: ez antes d’o verbo.

Atzo ez nintzen lanean egon. — Ayer no estié en o treballo.

Ainara ez zegoen pozik orduan. — Ainara no yera contenta allora.

Gu ez ginen ikaskideak. — Nusatros no yébanos companyers.

Mini-texto

Duela hamar urte Anboto Bartzelonan bizi zen. Han ikaslea zen eta unibertsitateko logelan zegoen. Pozik zegoen baina urruti zegoen familiatik. Astebururo telefonoz hitz egiten zuen amarekin.

Nota: en iste pasache conviven zen (yera), zegoen (yera) y atras formas que veremos en as proximas leccions. Ixe ye o corazón d’a unidat 2: enlazar formas de pasau pa narrar.