Geroaldia — o futuro en basco
Dica agora sabebas charrar d’o present y d’o pasau. Ista unidat ubre a tercera puerta: o futuro (geroaldia). A buena noticia: si ya dominas os participios (y los dominas dende l’A1!), o futuro ye quasi un regalo — se construye sobre o participio, sin formas nuevas de l’auxiliar.
A formula
participio + -ko / -go + auxiliar en PRESENT
| Aragonés | Basco | Cómo se fa |
|---|---|---|
| Iré | joango naiz | joan + -go + naiz |
| Mincharé | jango dut | jan + -go + dut |
| Mercaré | erosiko dut | erosi + -ko + dut |
| Lo veremos | ikusiko dugu | ikusi + -ko + dugu |
| Plegará | helduko da | heldu + -ko + da |
L’auxiliar no cambia: ye o mesmo naiz/da/dut/dugu… de siempre. A sola cosa nueva ye o sufixo d’o participio.
¿-ko u -go? A sola regla que cal memorizar
| O participio remata en… | Sufixo | Exemplos |
|---|---|---|
| -n | -go (a n se conserva) | joan → joango · egin → egingo · esan → esango · eman → emango · edan → edango · jan → jango |
| vocal u consonant (a resta) | -ko | erosi → erosiko · hartu → hartuko · ikusi → ikusiko · bukatu → bukatuko · heldu → helduko |
Nota de dialecto: en Navarra y Iparralde sentirás eginen, joanen (-en en cuenta de -go). Ye correcto en ixos dialectos; en o estándard d’iste curso femos servir -go.
Os tres grans: izan, ukan, egon
| Present | Futuro | Exemplo |
|---|---|---|
| naiz (soi) | izango naiz | Irakasle izango naiz. — Seré mayestro. |
| dut (tiengo/he) | izango dut | Denbora izango dut. — Tendré tiempo. |
| nago (soi) | egongo naiz | Etxean egongo naiz. — Seré en casa. |
Para cuenta: izan sirve ta ser y ta tener — lo distingue l’auxiliar (izango naiz / izango dut).
Exemplos en contexto
Bihar goizean kirola egingo dut, eta gero lagunekin bazkalduko dut. — Maitín por o maitín feré esporte, y dimpués mincharé con os amigos.
Datorren astean amona ikusiko dugu. — A semana que viene veremos a la güela.
Ez kezkatu, garaiz helduko gara. — No te’n faigas, plegaremos a tiempo.
Noiz esango diozu egia? — ¿Cuándo le dirás a verdat?
Dialogo
— Zer egingo duzu gaur arratsaldean?
— Lehenengo etxeko lanak bukatuko ditut, eta gero zinemara joango naiz. Etorri nahi?
— Ezin dut, bihar azterketa daukat. Etxean geratuko naiz ikasten.
— Lasai, hurrengoan joango gara elkarrekin.
Truco d’estudio
O futuro basco ye como o “voy a + verbo” d’o castellano en un sentiu: no cal que aprendas conchugacions nuevas, nomás a pieza -ko/-go. Si dudas, piensa en o participio (que ya lo sabes d’o pasau: erosi dut = l’he mercau) y apega-le o sufixo: erosiko dut.
Ejercicios
"Bihar Bilbora joango naiz" quiere decir…
¿Cuál ye o futuro correcto de "egin" (fer)?
Completa: "Datorren urtean 30 urte ___ ditut."
Mercaré pan = ogia dut. (erosi)
Maitín seré en casa = bihar etxean naiz. (egon)