Eguraldia — o tiempo y a previsión

En un país an que puede fer sol, plever y tornar a salir o sol en a mesma maitinada, charrar de l’orache ye esporte nacional. Y tiene premio doble: o vocabulario de l’eguraldia ye O terreno perfecto pa practicar o tuyo futuro recient aprendiu, porque a previsión se diz siempre en geroaldia.

O vocabulario basico

Aragonés	Basco
L’orache	eguraldia
O sol	eguzkia
A plebia	euria
A nieu	elurra
L’aire	haizea
A boira	lainoa
As nubles	hodeiak
O ruixazo	zaparrada
A temperatura	tenperatura
Os graus	graduak
A previsión	iragarpena

As tres construccions que lo mueven tot

Inte	Construcción	Exemplo
Agora mesmo	fenomeno + ari du	Euria ari du. — Ye pleviendo.
En cheneral / hue	fenomeno + egiten du	Hotz handia egiten du. — Fa muita fredor.
Previsión (futuro)	fenomeno + egingo du	Bihar euria egingo du. — Maitín pleverá.

Atras piezas con o suyo propio verbo:

Eguzkia atera da / aterako da. — Ha saliu / saldrá o sol.

Haizea dabil. — Fa aire (o viento “anda”).

Hodeitsu / eguzkitsu dago. — Ye anublau / asolau.

Para cuenta: l’orache en basco “fa” cosas con egin y auxiliar du (sin subchecto visible): euria egingo du, bero handia egiten du. Ye calcau a o castellano «hace calor» — nomás que tamién a plebia se «fa».

Cómo se pregunta

Zer eguraldi egiten du zure herrian? — Qué orache fa en o tuyo lugar?

Zer dio iragarpenak biharko? — Qué diz a previsión pa maitín?

Zenbat gradu daude kanpoan? — Cuantos graus bi ha difuera?

Una previsión de verdat (como en a tele)

«Gaur, goizean lainoa izango dugu kostaldean, baina eguerdirako eguzkia aterako da. Arratsaldean hodeiak iritsiko dira mendebaldetik eta gauean euria egingo du, batez ere Bizkaian. Tenperaturak behera egingo du: 22 gradutik 16ra. Bihar, haizea ibiliko da eta zaparradak izango ditugu han-hemenka.»

(Boira de maitins en a costa, sol a meyodía, nubles por o ponient, plebia de nueiz, baixada de temperatura, maitín aire y ruixazos isolaus — o clasico menú atlantico. 😄)

Dialogo: o plan pende d’o cielo

— Bihar mendira joango gara?

— Ez dakit… zer dio iragarpenak?

— Goizean eguzkitsu, baina arratsaldean euria egingo du.

— Orduan goiz aterako gara. Zaparrada harrapatzen bagaitu, hurrengoan ez naiz zurekin inora joango! 😄