Wpół do, kwadrans po, za (eta erdiak, eta laurden, gutxi)

Dla minut w języku baskijskim istnieją trzy konstrukcje, które obejmują niemal wszystko: eta erdiak (wpół do), eta laurden (kwadrans po) oraz gutxi (za). Sztuka polega na tym, by wiedzieć, gdzie umieścić każdy element.

”Wpół do” — przypadek specjalny

W odróżnieniu od reszty, “wpół do” sprawia, że godzina również jest wyrażana w liczbie mnogiej — i słowo “połowa” także:

Godzina	Euskera
1:30	Ordu bat eta erdiak dira
2:30	Ordu bi eta erdiak dira
3:30	Hiru eta erdiak dira
4:30	Lau eta erdiak dira
5:30	Bost eta erdiak dira
7:30	Zazpi eta erdiak dira

Zwróć uwagę: przy eta erdiak liczba występuje bez -ak przed nią (bost, a nie bostak), ponieważ liczbę mnogą niesie już erdiak.

”Kwadrans po” i minuty po pełnej godzinie

Kiedy minęło kilka minut od pełnej godziny, używasz wzoru GODZINA-ak eta MINUTY:

Godzina	Euskera
3:05	Hirurak eta bost dira
4:10	Laurak eta hamar dira
5:15	Bostak eta laurden dira
6:20	Seiak eta hogei dira
7:25	Zazpiak eta hogeita bost dira

Laurden znaczy “kwadrans”, więc eta laurden = “kwadrans po”.

”Za” — gutxi stoi z tyłu

Od połowy godziny wzwyż mówimy w odniesieniu do następnej godziny, używając słowa gutxi (“za”). Kolejność jest następująca: GODZINA-ak + MINUTY + gutxi.

Godzina	Euskera
6:35	Zazpiak hogeita bost gutxi dira
7:40	Zortziak hogei gutxi dira
8:45	Bederatziak laurden gutxi dira
9:50	Hamarrak hamar gutxi dira
10:55	Hamaikak bost gutxi dira

Jeśli przychodzisz z języka polskiego, najdziwniejsze jest to, że gutxi stoi z tyłu liczby, a nie przed nią. Bederatziak laurden gutxi dosłownie znaczy “dziewiąte kwadrans mniej”.

Tabela podsumowująca

Pojęcie	Słowo kluczowe	Pozycja
wpół do	eta erdiak	po godzinie; występuje z liczbą bez -ak
kwadrans po	eta laurden	po godzinie z -ak
X minut po	eta + liczba	po godzinie z -ak
za kwadrans	laurden gutxi	po następnej godzinie z -ak
za X minut	liczba + gutxi	po następnej godzinie z -ak

Przykład konwersacyjny

— Zer ordu da?

— Zazpiak eta laurden dira. (Jest kwadrans po siódmej.)

— Eta orain?

— Zortziak laurden gutxi dira. (Jest za kwadrans ósma.)

Notatka kulturowa: w wielu baskijskich miasteczkach kościelne dzwony wciąż wybijają godziny i kwadranse. Jeśli się zatrzymasz, by ich posłuchać, twoje ucho przyzwyczai się do wzorca, zanim twoje usta zdołają go zautomatyzować.