I pół, i kwadrans, za (eta erdiak, eta laurden, gutxi)

W języku baskijskim do określania minut służą trzy konstrukcje, które dominują niemal całkowicie: eta erdiak (i pół), eta laurden (i kwadrans) oraz gutxi (za). Kluczem jest wiedzieć, gdzie umieścić każdy element.

”I pół” — przypadek specjalny

W odróżnieniu od reszty, “i pół” sprawia, że godzina również jest wyrażana w liczbie mnogiej — podobnie jak słowo “połowa”:

Godzina	Euskera
1:30	Ordu bat eta erdiak dira
2:30	Ordu bi eta erdiak dira
3:30	Hiru eta erdiak dira
4:30	Lau eta erdiak dira
5:30	Bost eta erdiak dira
7:30	Zazpi eta erdiak dira

Zwróć uwagę: przy eta erdiak liczba występuje bez -ak (bost, a nie bostak), ponieważ liczbę mnogą niesie już erdiak.

”I kwadrans” i minuty po pełnej godzinie

Gdy minęły minuty po pełnej godzinie, używasz wzoru GODZINA-ak eta MINUTY:

Godzina	Euskera
3:05	Hirurak eta bost dira
4:10	Laurak eta hamar dira
5:15	Bostak eta laurden dira
6:20	Seiak eta hogei dira
7:25	Zazpiak eta hogeita bost dira

Laurden oznacza “kwadrans”, więc eta laurden = “i kwadrans”.

”Za” — gutxi występuje na końcu

Od połowy godziny mówimy w odniesieniu do następnej godziny, używając słowa gutxi (“za”). Kolejność jest następująca: GODZINA-ak + MINUTY + gutxi.

Godzina	Euskera
6:35	Zazpiak hogeita bost gutxi dira
7:40	Zortziak hogei gutxi dira
8:45	Bederatziak laurden gutxi dira
9:50	Hamarrak hamar gutxi dira
10:55	Hamaikak bost gutxi dira

Dla osób mówiących po polsku najdziwniejsze może być to, że gutxi występuje po liczbie, a nie przed nią (jak polskie „za”). Bederatziak laurden gutxi to dosłownie „dziewiąta kwadrans mniej”.

Tabela podsumowująca

Pojęcie	Słowo kluczowe	Pozycja
i pół	eta erdiak	po godzinie; występuje z liczbą bez -ak
i kwadrans	eta laurden	po godzinie z -ak
X minut po	eta + liczba	po godzinie z -ak
za kwadrans	laurden gutxi	po następnej godzinie z -ak
za X minut	liczba + gutxi	po następnej godzinie z -ak

Przykład z rozmowy

— Zer ordu da?

— Zazpiak eta laurden dira. (Jest siódma i kwadrans.)

— Eta orain?

— Zortziak laurden gutxi dira. (Jest za kwadrans ósma.)

Ciekawostka kulturowa: w wielu baskijskich wioskach dzwony kościelne wciąż wybijają godziny i kwadranse. Jeśli zatrzymasz się, by ich posłuchać, twoje ucho przyzwyczai się do tego wzorca, zanim usta zdążą go zautomatyzować.