Osasuna eta gaixotasunak — saúde e doenzas
A2 ábreche a porta a falar de como te sentes fisicamente: cando estás malo, que che doe e que che mandou o médico. A estrutura básica que xa coñeces de A1 (mina daukat) amplíase con vocabulario específico, profesionais sanitarios e diálogos de consulta.
Como dicir “estou malo”
En éuscaro tes dúas formas frecuentes:
- Gaixorik nago. — Estou enfermo/a. (estado puntual, con egon)
- Ez nago ondo. — Non estou ben.
- Min hartu dut. — Fíxenme dano.
- Gaixotu egin naiz. — Púxenme malo (verbo intransitivo, naiz).
Nota gramatical: gaixorik leva o sufixo -rik (estado), igual que pozik (contento), nekatuta, triste. Lembra: estado = egon.
Síntomas — fórmula universal X daukat
Como en A1, os síntomas constrúense con eduki (ter):
| Castelán | Éuscaro |
|---|---|
| Teño febre | Sukarra daukat |
| Teño tose | Eztula daukat |
| Teño catarro | Katarroa daukat |
| Teño gripe | Gripea daukat |
| Estou mareado/a | Zorabiatuta nago |
| Teño náuseas | Goragalea daukat |
Dor: mina
A dor é un substantivo en éuscaro (mina) e combínase coa parte do corpo en NONGO (-ko), que actúa como complemento de “que tipo de dor”:
parte do corpo + -ko + mina + daukat
| Castelán | Éuscaro |
|---|---|
| Dóeme a cabeza | Buruko mina daukat |
| Dóeme a gorxa | Eztarriko mina daukat |
| Dóeme a barriga | Sabeleko mina daukat |
| Dóenme as moas | Hortzeko mina daukat |
| Dóeme as costas | Bizkarreko mina daukat |
| Dóenme os pés | Oinetako mina daukat |
Outra forma moi frecuente, sobre todo cando algo che doe “agora mesmo”:
- Buruak min ematen dit. — Dáme dor a cabeza.
Na consulta
| Castelán | Éuscaro |
|---|---|
| Que che pasa? / Que tes? | Zer duzu? / Zer gertatzen zaizu? |
| Dende cando? | Noiztik? |
| Dóeche? | Min ematen dizu? |
| Toma unha pastilla cada oito horas | Hartu pilula bat zortzi orduro |
| Descansa | Hartu atseden |
| Volve dentro dunha semana | Itzuli astebete barru |
Profesionais e lugares
| Lugar / Persoa | Éuscaro |
|---|---|
| O centro de saúde | anbulatorioa |
| O hospital | ospitalea |
| Urxencias | larrialdiak |
| O médico de cabeceira | familia-medikua |
| A enfermeira | erizaina |
| O farmacéutico | botikaria |
| A farmacia | botika / farmazia |
| Cita previa | aurretiazko hitzordua |
Minidiálogo
— Egun on. Zer duzu?
— Sukarra daukat atzotik, eta buruko mina ere bai.
— Eztulik?
— Bai, baina ez asko.
— Ondo. Hartu pilula hauek zortzi orduro, eta edan ur asko. Hobeto ez bazaude, bihar etorri berriro.
Nota cultural: en Euskal Herria o “botikaria” (farmacéutico/a) segue a ser, en moitas vilas pequenas, a primeira consulta para problemas leves: catarros, picaduras, mareos. A farmacia funciona como filtro antes do médico de cabeceira.
Ejercicios
Que significa "Sukarra daukat"?
Na consulta o médico diche "Zer duzu?". Que che está a preguntar?
Dóeme a cabeza = Buruko daukat.