A2 ábrete la puerta a falar de cómo te sientes físicamente: cuándo tas malu, qué te duel y qué te mandó’l médicu. La estructura básica que yá conoces d’A1 (mina daukat) amplíase con vocabulariu específicu, profesionales sanitarios y diálogos de consulta.
Cómo dicir “to malu”
N’eusquera tienes dos formes frecuentes:
Gaixorik nago. — To malu/a. (estáu puntual, con egon)
Ez nago ondo. — Nun to bien.
Min hartu dut. — Fíxime dañu.
Gaixotu egin naiz. — Púseme malu (verbu intransitivu, naiz).
Nota gramatical:gaixorik lleva’l sufixu -rik (estáu), igual que pozik (contentu), nekatuta, triste. Recuerda: estáu = egon.
Síntomes — fórmula universal X daukat
Como n’A1, los síntomes constrúyense con eduki (tener):
Castellanu
Euskera
Tengo fiebre
Sukarra daukat
Tengo tos
Eztula daukat
Tengo catarro
Katarroa daukat
Tengo gripe
Gripea daukat
To mareáu/ada
Zorabiatuta nago
Tengo basca
Goragalea daukat
Dolor: mina
El dolor ye un sustantivu n’eusquera (mina) y combínase cola parte del cuerpu en NONGO (-ko), qu’actúa como complementu de “qué tipu de dolor”:
parte del cuerpo + -ko + mina + daukat
Castellanu
Euskera
Duéleme la cabeza
Buruko mina daukat
Duéleme’l gargüelu
Eztarriko mina daukat
Duéleme la barriga
Sabeleko mina daukat
Duélenme les mueles
Hortzeko mina daukat
Duéleme l’espalda
Bizkarreko mina daukat
Duélenme los pies
Oinetako mina daukat
Otra forma mui frecuente, sobremanera cuando daqué te duel “agora mesmo”:
Buruak min ematen dit. — Dame dolor la cabeza.
Na consulta
Castellanu
Euskera
¿Qué te pasa? / ¿Qué tienes?
Zer duzu? / Zer gertatzen zaizu?
¿Dende cuándo?
Noiztik?
¿Duélete?
Min ematen dizu?
Toma una pastiya cada ocho hores
Hartu pilula bat zortzi orduro
Descansa
Hartu atseden
Vuelvi dientro d’una selmana
Itzuli astebete barru
Profesionales y llugares
Llugar / Persona
Euskera
El centru de salú
anbulatorioa
L’hospital
ospitalea
Urxencies
larrialdiak
El médicu de cabecera
familia-medikua
La enfermera
erizaina
El farmacéuticu
botikaria
La farmacia
botika / farmazia
Cita previa
aurretiazko hitzordua
Mini-diálogu
— Egun on. Zer duzu?
— Sukarra daukat atzotik, eta buruko mina ere bai.
— Eztulik?
— Bai, baina ez asko.
— Ondo. Hartu pilula hauek zortzi orduro, eta edan ur asko. Hobeto ez bazaude, bihar etorri berriro.
Nota cultural: n’Euskal Herria “botikaria” (farmacéuticu/a) sigue siendo, en munchos pueblos pequeños, la primer consulta pa problemes leves: catarros, picadures, mareos. La farmacia funciona como filtru enantes del médicu de cabecera.
Ejercicios
¿Qué quier dicir "Sukarra daukat"?
Na consulta'l médicu dizte "Zer duzu?". ¿Qué te ta preguntando?