Osasuna eta gaixotasunak — salut e malauties

A2 te daurís era pòrta a parlar de coma te sentes fisicaments: quan estás malaut, qué te hè mau e qué t’a manat eth metge. Era estructura basica que ja coneishes de A1 (mina daukat) s’amplie damb vocabulari especific, professionaus sanitaris e dialògs de consulta.

Com díder “estói malaut”

En basc as dues formes frequentes:

• Gaixorik nago. — Estói malaut/a. (estat pontuau, damb egon)
• Ez nago ondo. — Non estói ben.
• Min hartu dut. — M’èi hèit mau.
• Gaixotu egin naiz. — M’èi metut malaut (vèrb intransitiu, naiz).

Nòta gramaticau: gaixorik pòrte eth sufix -rik (estat), ath laguens que pozik (content), nekatuta, triste. Recòrda: estat = egon.

Simptòmes — formula universau X daukat

Com en A1, es simptòmes se bastissen damb eduki (auer):

Castelhan	Basc
Èi calentura	Sukarra daukat
Èi tòs	Eztula daukat
Èi un refredat	Katarroa daukat
Èi grip	Gripea daukat
Estói balandran/a	Zorabiatuta nago
Èi nausèes	Goragalea daukat

Dolor: mina

Era dolor ei un substantiu en basc (mina) e se combine damb era part deth còs en NONGO (-ko), que hè de complement de “qué tipe de dolor”:

part deth còs + -ko + mina + daukat

Castelhan	Basc
M’hè mau eth cap	Buruko mina daukat
M’hè mau era garganta	Eztarriko mina daukat
M’hè mau era ventre	Sabeleko mina daukat
M’hèn mau es queishaus	Hortzeko mina daukat
M’hè mau era esquia	Bizkarreko mina daukat
M’hèn mau es pès	Oinetako mina daukat

Ua auta forma fòrça frequenta, sustot quan quauquarren te hè mau “ara madeish”:

• Buruak min ematen dit. — Eth cap me da dolor.

Ena consulta

Castelhan	Basc
Qué te passe? / Qué as?	Zer duzu? / Zer gertatzen zaizu?
De quando ençà?	Noiztik?
Te hè mau?	Min ematen dizu?
Pren ua pastilha cada ueit ores	Hartu pilula bat zortzi orduro
Repausa	Hartu atseden
Torna en ua setmana	Itzuli astebete barru

Professionaus e lòcs

Lòc / Persona	Basc
Eth centre de salut	anbulatorioa
Er espitau	ospitalea
Urgéncies	larrialdiak
Eth metge de familha	familia-medikua
Era infermèra	erizaina
Eth farmacian	botikaria
Era farmacia	botika / farmazia
Cita prealabla	aurretiazko hitzordua

Mini-dialòg

— Egun on. Zer duzu?

— Sukarra daukat atzotik, eta buruko mina ere bai.

— Eztulik?

— Bai, baina ez asko.

— Ondo. Hartu pilula hauek zortzi orduro, eta edan ur asko. Hobeto ez bazaude, bihar etorri berriro.

Nòta culturau: en Euskal Herria “botikaria” (farmacian/a) contunhe d’èster, en fòrça pòbles petiti, era prumèra consulta entàs problèms leugèrs: refredats, picades, balandrans. Era farmacia foncione coma filtre abans deth metge de familha.