Która jest godzina? (Zer ordu da?)

W języku baskijskim godzinę tworzy się za pomocą czasownika izan (być) i, z wyjątkiem przypadku “pierwszej”, godzina zawsze występuje w liczbie mnogiej. Dosłownie: “są piąte”, “są ósme”. Na początku brzmi to dziwnie, ale schemat jest bardzo regularny.

Pytanie

Aby zapytać o godzinę, używa się Zer ordu da? (“która jest godzina?”).

— Zer ordu da?

— Zazpiak dira. (Jest siódma.)

Pełne godziny

Godzina	Euskera
1:00	Ordu bata da
2:00	Ordu biak dira
3:00	Hirurak dira
4:00	Laurak dira
5:00	Bostak dira
6:00	Seiak dira
7:00	Zazpiak dira
8:00	Zortziak dira
9:00	Bederatziak dira
10:00	Hamarrak dira
11:00	Hamaikak dira
12:00	Hamabiak dira

Dlaczego pierwsza i druga są wyjątkowe

• Ordu bata (pierwsza) jest w liczbie pojedynczej, więc mówi się z da: Ordu bata da.
• Ordu biak (druga) ma przed sobą słowo ordu, ponieważ samo biak mogłoby zostać pomylone — to jedyna godzina, do której wiele osób dodaje “ordu” dla większej jasności. Pozostałe (od trzeciej) występują samodzielnie: hirurak, laurak, bostak…

Przyrostek -ak

Skąd bierze się ta końcówka -ak? To baskijska liczba mnoga (widziałeś ją w gurasoak, aiton-amonak). Tutaj też: bost (pięć) → bostak (“piąte”) + dira (“są”).

Uwaga: wiele osób liczy godziny dnia w systemie 12-godzinnym, tak samo jak w języku hiszpańskim. Aby rozróżnić rano od popołudnia, wystarczy dodać z przodu goizeko (rano) lub arratsaldeko (po południu): goizeko zortziak (ósma rano). Zobaczymy to w lekcji 3.

Ćwicz

Spójrz teraz na zegar w telefonie i powiedz to na głos. Jeśli jest jedenasta: hamaikak dira. Jeśli jest pierwsza: ordu bata da. Rób to przez cały tydzień za każdym razem, gdy spoglądasz na zegar — to najlepszy sposób, żeby to zautomatyzować.