As fainas de casa
En ista lección aprenderás os verbos basicos pa charrar d’as etxeko lanak (fainas de casa). En basco, os verbos gosan dar-se en forma de participio (-tu, -i, -n), que ye a forma “de diccionario”: garbitu, prestatu, jaso…
Verbos clau
| Basco | Aragonés |
|---|---|
| garbitu | limpiar |
| prestatu | preparar |
| jaso | replegar |
| jantzi | vestir / meter |
| atera | sacar |
| zabaldu | estender / ubrir |
| lisatu | planchar |
| paseatu | paseyar |
| erosi | mercar |
Fainas tipicas
| Faina | Cómo se diz |
|---|---|
| Fer o leito | ohea jantzi |
| Fregar os platos | ontziak garbitu / harrikoa egin |
| Pasar l’aspiradora | xurgagailua pasa |
| Estender a ropa | arropa zabaldu |
| Planchar a ropa | arropa lisatu |
| Limpiar o banyo | komuna garbitu |
| Sacar a vasuera | zaborra atera |
| Preparar a comida | bazkaria prestatu |
| Fer a compra | erosketak egin |
| Paseyar a o can | txakurra paseatu |
D’a forma de diccionario a o present habitual
Cuan una acción se repite habitualment (toz os días, cada semana…), o verbo cambia t’a forma con -tzen + l’auxiliar dut/duzu/du… (que ya conoixes de ukan):
| Persona | Eixemplo | Aragonés |
|---|---|---|
| Nik | Nik etxea garbitzen dut. | Yo limpio a casa. |
| Zuk | Zuk arropa lisatzen duzu. | Tu planchas a ropa. |
| Berak | Aitak bazkaria prestatzen du. | Mio pai prepara a comida. |
| Guk | Guk erosketak egiten ditugu. | Nusatros femos a compra. |
En ista lección no cal dominar a conchugación. Queda-te con o patrón
-tzen+ dut/du pa charrar d’a rutina.
Frecuencia
Pa decir cada cuan fas una faina:
- egunero — toz os días
- astean behin — una vegada por semana
- astean bitan / hirutan — dos / tres vegadas por semana
- noizean behin — de cabo cuan
- inoiz ez — nunca
Nire etxean nik astean behin lisatzen dut, baina egunero garbitzen dut sukaldea. — En a mía casa plancho una vegada por semana, pero limpio a cocina toz os días.
Preguntar qui fa qué
- Nork garbitzen ditu ontziak? — Qui frega os platos?
- Nor arduratzen da arropaz? — Qui s’encarga d’a ropa?
- Zuri gustatzen zaizu sukaldatzea? — T’agrada cocinar?
Nota cultural: as enquestas sobre o reparto de fainas en a casa son un clasico en os manuals d’euskaltegi — y por una razón. Ye vocabulario muit útil pa conversacions reals con amigos y familia.
Ejercicios
Cómo se diz "fregar os platos"?
"Ohea jantzi" ye...
Yo limpio o banyo = Nik komuna .