Os quefers domesticos
En ista lección aprendes os verbos basicos ta charrar d’as etxeko lanak (quefers de casa). En euskera, os verbos gosan dar-se en forma de participio (-tu, -i, -n), que ye la forma “de diccionario”: garbitu, prestatu, jaso…
Verbos clau
| Euskera | Aragonés |
|---|---|
| garbitu | limpiar |
| prestatu | preparar |
| jaso | replegar |
| jantzi | vestir / posar |
| atera | sacar |
| zabaldu | estender / ubrir |
| lisatu | planchar |
| paseatu | pasiar |
| erosi | mercar |
Quefers tipicos
| Quefer | Cómo se diz |
|---|---|
| Fer o leito | ohea jantzi |
| Fregar os platos | ontziak garbitu / harrikoa egin |
| Pasar l’aspiradora | xurgagailua pasa |
| Estender a ropa | arropa zabaldu |
| Planchar a ropa | arropa lisatu |
| Limpiar o bany | komuna garbitu |
| Sacar a basura | zaborra atera |
| Preparar o minchar | bazkaria prestatu |
| Fer a compra | erosketak egin |
| Pasiar o can | txakurra paseatu |
D’a forma de diccionario a o presén habitual
Cuan una acción se repite habitualment (toz os días, cada semana…), o verbo cambia a la forma con -tzen + l’auxiliar dut/duzu/du… (que ya conoixes d’ukan):
| Persona | Eixemplo | Aragonés |
|---|---|---|
| Nik | Nik etxea garbitzen dut. | Yo limpio a casa. |
| Zuk | Zuk arropa lisatzen duzu. | Tu planchas a ropa. |
| Berak | Aitak bazkaria prestatzen du. | Mi pai prepara o minchar. |
| Guk | Guk erosketak egiten ditugu. | Nusatros femos a compra. |
En ista lección no fa falta dominar a conjugación. Queda-te con o patrón
-tzen+ dut/du ta charrar d’a rutina.
Freqüencia
Ta dir cada cuánto fas un quefer:
- egunero — toz os días
- astean behin — una vez por semana
- astean bitan / hirutan — dos / tres vegadas por semana
- noizean behin — de cabo cuan
- inoiz ez — nunca
Nire etxean nik astean behin lisatzen dut, baina egunero garbitzen dut sukaldea. — En a mía casa plancho una vez por semana, pero limpio a cocina toz os días.
Preguntar quí fa qué
- Nork garbitzen ditu ontziak? — Quí frega os platos?
- Nor arduratzen da arropaz? — Quí s’encarga d’a ropa?
- Zuri gustatzen zaizu sukaldatzea? — T’agrada cocinar?
Nota cultural: as enqüestas sobre o repartimiento de quefers en a casa son un clasico en os manuals d’euskaltegi — y por una razón. Ye vocabulario muito util ta conversacions reals con amigos y familia.
Ejercicios
Cómo dices "fregar os platos"?
"Ohea jantzi" ye...
Yo limpio o bany = Nik komuna .