Es prètzhèits de casa

En aguesta leçon aprenes es vèrbs basics tà parlar des etxeko lanak (prètzhèits de casa). En basc, es vèrbs se balhen normaument en forma de participi (-tu, -i, -n), qu’ei era forma “de diccionari”: garbitu, prestatu, jaso…

Vèrbs clau

Basc	Occitan
garbitu	netejar
prestatu	preparar
jaso	recuélher
jantzi	vestir / botar
atera	trèir
zabaldu	estener / daurir
lisatu	planchar
paseatu	passejar
erosi	crompar

Prètzhèits tipics

Prètzhèit	Com se ditz
Hèr eth lhet	ohea jantzi
Fregar es plats	ontziak garbitu / harrikoa egin
Passar er aspirador	xurgagailua pasa
Estener era ròba	arropa zabaldu
Planchar era ròba	arropa lisatu
Netejar eth banh	komuna garbitu
Trèir es escobilhes	zaborra atera
Preparar eth minjar	bazkaria prestatu
Hèr era crompa	erosketak egin
Passejar eth gosset	txakurra paseatu

Dera forma de diccionari ath present abituau

Quan ua accion se repetís abituaument (toti es dies, cada setmana…), eth vèrb cambie ara forma damb -tzen + er auxiliar dut/duzu/du… (que ja coneishes de ukan):

Persona	Exemple	Occitan
Nik	Nik etxea garbitzen dut.	Jo netègi era casa.
Zuk	Zuk arropa lisatzen duzu.	Tu planches era ròba.
Berak	Aitak bazkaria prestatzen du.	Mon pair prepare eth minjar.
Guk	Guk erosketak egiten ditugu.	Nosati hèm era crompa.

En aguesta leçon non cau dominar era conjugason. Demora-te damb eth patron -tzen + dut/du tà parlar dera rotina.

Frequéncia

Tà díder cada quant hès un prètzhèit:

• egunero — toti es dies
• astean behin — un còp per setmana
• astean bitan / hirutan — dus / tres còps per setmana
• noizean behin — de quan en quan
• inoiz ez — jamès

Nire etxean nik astean behin lisatzen dut, baina egunero garbitzen dut sukaldea. — Ena mia casa planchi un còp per setmana, mès netègi era codina toti es dies.

Demanar qui hè qué

• Nork garbitzen ditu ontziak? — Qui frègue es plats?
• Nor arduratzen da arropaz? — Qui s’encargue dera ròba?
• Zuri gustatzen zaizu sukaldatzea? — T’agrade codinar?

Nòta culturau: es enquèstes sus eth repartiment des prètzhèits ena casa son un classic enes manuaus de euskaltegi — e per ua rason. Ei vocabulari fòrça util tà convèrses reaus damb amics e familha.