Presentar a una atra persona — Hau X da
Dica agora has aprendiu a charrar de tu (Ni X naiz) y d’o tuyo interlocutor (Zu X zara). En ista lección adhibes a pieza que falta: charrar d’una atra persona, presentar-la, decir qui ye y qué fa.
Os demostrativos
En euskera bi ha tres livels de cercanía con tres demostrativos. Os farás servir de contino pa presentar a belún.
| Demostrativo | Distancia | Aragonés |
|---|---|---|
| hau | amán de yo | iste, ista |
| hori | amán de tu | ixe, ixa |
| hura | luent d’os dos | aquel, aquella |
Y os suyos plurals:
| Plural | Aragonés |
|---|---|
| hauek | istos, istas |
| horiek | ixos, ixas |
| haiek | aquels, aquellas |
Presentar a belún con “Hau … da”
A formula basica ye:
Hau + nombre/relación + da.
| Frase | Aragonés |
|---|---|
| Hau Maialen da. | Ista ye Maialen. |
| Hau nire laguna da. | Ista ye a mía amiga. |
| Hau nire bizilaguna da. | Iste ye o mío vecín. |
| Hauek nire lankideak dira. | Istos son os míos companyers de treballo. |
Para cuenta: pa una sola persona fas servir da, y pa cuantas dira. Ye a mesma conchugación d’izan que ya conoixes, en tercera persona.
Hura y bera
Cuan ya has presentau a belún, u cuan charras d’una persona que no ye debant, fas servir hura (forma estándard) u bera (forma cotidiana, muito mas frecuent).
| Frase | Aragonés |
|---|---|
| Bera Maialen da. | Ella ye Maialen. |
| Bera nire bizilaguna da. | Él/ella ye o mío/a vecín/a. |
| Bera medikua da. | Él/ella ye medico/a. |
En euskera no bi ha distinción de chenero en os pronombres: bera sirve tanto pa “él” como pa “ella”. Lo aclara o contexto u o nombre.
Combinando-lo tot
Mira ista presentación tipo, frecuent en clase u en una primera presentación con vecins nuevos:
— Kaixo, hau Maite da. Bera Bilbokoa da, baina orain hemen bizi da. Bera kazetaria da.
— Pozten naiz zu ezagutzeaz, Maite!
— Baita ni ere!
Negación: iste NO ye…
Igual que ya sabes con izan, a negación va antes d’o verbo:
- Hau ez da Egoitz. — Iste no ye Egoitz.
- Bera ez da mediku, irakaslea da. — Él/ella no ye medico, ye mayestro/a.
Truco: pa no liar-te con l’orden, recuerda que en a negación ez va siempre chusto debant d’o verbo conchugau: ez da, ez naiz, ez gara.
Ejercicios
Cómo presentas a belún que ye a o tuyo costau? "Iste/a ye a mía amiga"
Él ye o mío vecín = nire bizilaguna da.
"Bera nire lankidea da" sinifica...