Antes de charrar de plans y achenda, repasamos os días d’a semana y aprendemos a asociar-los con as actividatz cutianas.
Os siet días
Basco
Aragonés
Pista
astelehena
luns
aste + lehen = “primer día d’a semana”
asteartea
martz
aste + arte = “entre semana”
asteazkena
miércols
aste + azken = “zaguer día d’a semana laboral” (hist.)
osteguna
chueus
egun = día
ostirala
viernes
comparte a radiz ortzi/osti- (cielo) con osteguna
larunbata
sabado
larun + bata
igandea
domingo
día festivo historico
Pista pa memorizar: a parola aste (semana) amaneixe a o principio d’os días laborals. Astelehen-, astear-, asteazken- cuasi contan en voz alta o principio, metat y final d’a semana.
Decir “o luns” — sufixo -(e)an
Pa datar un evento s’adhibe -(e)an a o día:
Día
”O + día”
astelehena
astelehenean
asteartea
asteartean
asteazkena
asteazkenean
osteguna
ostegunean
ostirala
ostiralean
larunbata
larunbatean
igandea
igandean
Astelehenean lan egiten dut. — Treballo o luns.
Larunbatean afaltzera joango gara. — O sabado iremos a cenar.
Decir “toz os X” — sufixo -ero
Pa frecuencia regular:
astelehenero — toz os luns
larunbatero — toz os sabados
egunero — toz os días
astero — todas as semanas
astebururo — todas as fins de semana
Día + actividat: exemplos
Basco
Aragonés
Astelehenean kiroldegira noa.
O luns voi a o chimnasio.
Asteartean euskara klasea dut.
O martz tiengo clase de basco.
Ostiralean parranda egiten dugu.
O viernes salimos de fiesta.
Larunbatean familiaren etxera joango naiz.
O sabado iré ta casa d’a familia.
Igandean lasai gelditzen naiz etxean.
O domingo me quedo tranquilo en casa.
Asteburua — a fin de semana
Asteburua (fin de semana) ye una parola muit útil:
Asteburuan zer egingo duzu? — Qué vas a fer a fin de semana?
Asteburu honetan mendira joango naiz. — Ista fin de semana iré a o mont.
Asteburu pasa egitea gustatzen zait. — Me fa goyo fer escapadas de fin de semana.
Nota cultural: chunto a igandea veyerás a sobén jaieguna (día festivo): a formula igandeak eta jaiegunak ye tipica en horarios d’autobuses, comercios y cartels de concello.