Días d'a semana y actividatz
Antes de charrar de planes y achenda, repasamos os días d’a semana y aprendemos a asociar-los con as actividatz cotidianas.
Os siet días
| Euskera | Aragonés | Pista |
|---|---|---|
| astelehena | luns | aste + lehen = “primer día d’a semana” |
| asteartea | martz | aste + arte = “entre semana” |
| asteazkena | miercles | aste + azken = “zaguer día d’a semana laboral” (hist.) |
| osteguna | chueves | egun = día |
| ostirala | viernes | comparte a radiz ortzi/osti- (cielo) con osteguna |
| larunbata | sabado | larun + bata |
| igandea | domingo | día de fiesta historico |
Pista de memoria: a parola aste (semana) amaneixe en o prencipio d’os días laborals. Astelehen-, astear-, asteazken- quasi cuentan en voz alta o prencipio, metat y fin d’a semana.
Dir “o luns” — sufixo -(e)an
Ta calandrar un evento s’añade -(e)an a o día:
| Día | ”O + día” |
|---|---|
| astelehena | astelehenean |
| asteartea | asteartean |
| asteazkena | asteazkenean |
| osteguna | ostegunean |
| ostirala | ostiralean |
| larunbata | larunbatean |
| igandea | igandean |
- Astelehenean lan egiten dut. — Treballo o luns.
- Larunbatean afaltzera joango gara. — O sabado iremos a cenar.
Dir “totz os X” — sufixo -ero
Ta frecuencia regular:
- astelehenero — totz os luns
- larunbatero — totz os sabados
- egunero — totz os días
- astero — todas as semanas
- astebururo — todas as fins de semana
Día + actividat: eixemplos
| Euskera | Aragonés |
|---|---|
| Astelehenean kiroldegira noa. | O luns voi t’o gimnasio. |
| Asteartean euskara klasea dut. | O martz tiengo clase d’euskera. |
| Ostiralean parranda egiten dugu. | O viernes salimos de marcha. |
| Larunbatean familiaren etxera joango naiz. | O sabado iré ta casa d’a familia. |
| Igandean lasai gelditzen naiz etxean. | O domingo me quedo tranquilo en casa. |
Asteburua — a fin de semana
Asteburua (fin de semana) ye una parola muito util:
- Asteburuan zer egingo duzu? — ¿Qué irás a fer a fin de semana?
- Asteburu honetan mendira joango naiz. — Esta fin de semana iré t’a montaña.
- Asteburu pasa egitea gustatzen zait. — M’agrada fer escapadas de fin de semana.
Nota cultural: chunto a igandea veyerás a ormino jaieguna (día de fiesta): a formula igandeak eta jaiegunak ye tipica en orarios d’autobuses, comercios y cartels d’achuntamiento.
Ejercicios
"Luns" en euskera ye…
¿Qué día ye "asteburua"?
"Voi t'o gimnasio o luns" = kiroldegira noa.
"Totz os luns" =