Pa charrar de plans cal dominar os marcadors temporals. Aquí tiens os de l’eixe pasau-present-futuro y os mas emplegaus pa o futuro proximo.
L’eixe basico
Euskera
Aragonés
atzo
ahier
gaur
hue
bihar
maitín
etzi
pasau maitín
etziluma / etzidamu
”oatro pasau maitín” (poco emplegau)
Tres parolas curtas (atzo, gaur, bihar) y etzi — con ixo resuelves cuasi qualsequier conversa cotidiana sobre datas.
Datorren (que viene)
Pa charrar de “a semana que viene”, “o mes que viene” s’emplega datorren + nombre:
Euskera
Aragonés
datorren astean
a semana que viene
datorren astelehenean
o lunes que viene
datorren hilean
o mes que viene
datorren urtean
l’anyo que viene
Datorren significa “que viene” (ye a forma de relativo d’o verbo etorri, venir). Lo important ye aprender-lo como un bloque.
”Iste/ista” — hau / honetan
Pa “ista semana”, “ista cabo de semana”:
aste honetan — ista semana
asteburu honetan — ista cabo de semana
hilabete honetan — iste mes
Atros marcadors clau
Euskera
Aragonés
orain
agora
gero
dimpués
lehen
antes
gaur goizean
iste maitín
gaur arratsaldean
ista tarde
gaur gauean
ista nueit
bihar goizean
maitín por o maitín
Goiza = maitín (part d’o día). Bihar = maitín (o día siguient). Son dos parolas distintas, no las confundas!
Fer preguntas sobre o tiempo
Noiz? — Cuan?
Noiz etorriko zara? — Cuan vendrás?
Noiz egingo dugu afaria? — Cuan faremos a cena?
Exemplos en contexto
Bihar mendira joango naiz. — Maitín iré a o mont.
Etzi euskara klasea dut. — Pasau maitín tiengo clase de basco.
Datorren astean lan asko izango dut. — A semana que viene tendré muito treballo.
Asteburu honetan ez dut planik. — Ista cabo de semana no tiengo plan.
Nota cultural: en basco “maitín” como momento d’o día ye goiza y “maitín” como día siguient ye bihar. A frase bihar goizean (“maitín por o maitín”) achunta os dos. En as primeras conversas ye muito frecuent fallar en iste matiz, asinas que conviene fixar-lo dende o prencipio.