Una achenda viva ye plena de citas y compromisos. Ista lección t’amuestra a charrar-ne: tener una cita, quedar con belún, dicir si yes libre.
Vocabulario clau
Euskera
Aragonés
hitzordua
cita (alcuerdo d’hora con belún)
bilera
reunión
errebisioa
revisión (médica, dental)
medikua
o medico
dentista
dentista
kontsulta
consulta
Tener una cita u reunión
Ta “tengo X” s’emplega o verbo ukan (dut, du, dugu, ...):
Bilera dut. — Tengo reunión.
Hitzordua dut medikuarekin. — Tengo cita con o medico.
Errebisioa du semearekin. — Tien revisión con o suyo fillo.
Si quieres especificar a hora, simplament l’adhibes a o principio u a la fin: Bostetan bilera dut / Bilera dut bostetan.
Quedar con belún — geratu + -ekin
Geratu significa “quedar(se)”, y combinau con o sociativo -ekin (con):
Patrón
Exemplo
Aragonés
X-ekin geratu naiz
Egoitzekin geratu naiz
He quedau con Egoitz
X-ekin geratuko naiz
Egoitzekin geratuko naiz
Quedaré con Egoitz
O sufixo -ekin se pega a o nombre. Si remata en consonant s’adhibe -ekin: Mikel + ekin = Mikelekin, Maialenekin. Si remata en vocal s’adhibe -rekin: Garazirekin, Anerekin.
Alcordar a hora
Frases tipicas ta concretar:
Zer ordutan geratuko gara? — ¿A qué hora quedamos?
Bostetan ondo? — ¿A as cinco bien?
Sei eta erdietan geratuko gara. — Quedaremos a as seis y meya.
Bederatziak aldera. — Sobre as nueu.
Hamabietan. — A as doce.
Aldera = “arredol de”, “sobre”. Muito útil cuan no quieres comprometer-te con una hora exacta.
Acceptar y refusar
Sí
No / excusa
Bai, ondo!
Ezin dut, beste plan bat dut.
Ados!
Ezin dut, lanpetuta nago.
Ederki!
Ezin dut, beste afari bat dudalako.
Konforme!
Beste egun batean, mesedez.
Estar libre / aqueferau
Libre nago. — Soi libre.
Ordu hori libre dut. — Tengo ixa hora libre.
Lanpetuta nago. — Soi aqueferau/ada.
Gauza asko egin behar ditut. — Tengo muitas cosas que fer.
Mini-dialogo
— Aizu, kafe bat hartuko dugu bihar?
— Bai, oso ondo. Zer ordutan geratuko gara?
— Bostak aldera ondo?
— Ezin dut bostetan, dentista dut. Sei eta erdietan?
— Ederki, sei eta erdietan tabernan.
Dar excusas con -elako
Cuan refusas bella cosa, lo natural ye dar a razón con o sufixo -elako (porque):
Ezin dut, lan egin behar dudalako. — No puedo, porque he de treballar.
Ezin dut, gaixorik nagoelako. — No puedo, porque soi malauto.
Ezin dut, amarekin egon behar dudalako. — No puedo, porque he d’estar con a mía mai.
Nota cultural: en euskaltegis y entornos formals se reserva hitzordua ta citas concretas (medico, peluquería). Entre amigos ye más natural emplegar geratu + -ekin, sin a palabra hitzordua fueras si quieres subrayar que ye bella cosa formal.