Dies dera setmana e activitats

Abantes de parlar de plans e agenda, repassam es dies dera setmana e aprenem a associar-les damb es activitats quotidianes.

Es sèt dies

Basc	Aranés	Pista
astelehena	deluns	aste + lehen = “prumèr dia dera setmana”
asteartea	dimars	aste + arte = “entre setmana”
asteazkena	dimèrcles	aste + azken = “darrèr dia dera setmana laborau” (hist.)
osteguna	dijaus	egun = dia
ostirala	diuendres	compartís era raiç ortzi/osti- (cèu) damb osteguna
larunbata	dissabte	larun + bata
igandea	dimenge	dia festiu istoric

Pista de memòria: eth mot aste (setmana) apareish ath començament des dies laboraus. Astelehen-, astear-, asteazken- compden quasi en votz nauta eth començament, miei e finau dera setmana.

Díder “eth deluns” — sufix -(e)an

Entà datar un eveniment s’ahig -(e)an ath dia:

Dia	”Eth + dia”
astelehena	astelehenean
asteartea	asteartean
asteazkena	asteazkenean
osteguna	ostegunean
ostirala	ostiralean
larunbata	larunbatean
igandea	igandean

• Astelehenean lan egiten dut. — Trabalhe eth deluns.
• Larunbatean afaltzera joango gara. — Eth dissabte anaram a sopar.

Díder “toti es X” — sufix -ero

Entà frequéncia regulara:

• astelehenero — toti es deluns
• larunbatero — toti es dissabtes
• egunero — cada dia
• astero — cada setmana
• astebururo — cada fin de setmana

Dia + activitat: exemples

Basc	Aranés
Astelehenean kiroldegira noa.	Eth deluns vau ath gimnàs.
Asteartean euskara klasea dut.	Eth dimars è classe de basc.
Ostiralean parranda egiten dugu.	Eth diuendres gessim de hèsta.
Larunbatean familiaren etxera joango naiz.	Eth dissabte anarè a casa dera familha.
Igandean lasai gelditzen naiz etxean.	Eth dimenge demori tranquil en casa.

Asteburua — eth fin de setmana

Asteburua (fin de setmana) ei un mot fòrça util:

• Asteburuan zer egingo duzu? — Qué vas a hèr eth fin de setmana?
• Asteburu honetan mendira joango naiz. — Aguest fin de setmana anarè ara montanha.
• Asteburu pasa egitea gustatzen zait. — M’agrade hèr escapades de fin de setmana.

Nòta culturau: ath costat de igandea veiràs soent jaieguna (dia festiu): era formula igandeak eta jaiegunak ei tipica en oraris d’autobuses, comèrci e cartèls d’ajuntament.