NOR-NORI-NORK w czasie przeszłym — powiedziałem mu to, dał mi to

Czas przeszły NOR-NORI-NORK działa na tej samej zasadzie co czas teraźniejszy, ale ze wskaźnikami czasu przeszłego (końcówki na -n i zmiana spółgłoski początkowej).

Formuła

partizipioa + n-i-NORI-NORK + n (na końcu)

Porównując z czasem teraźniejszym, zmienia się:

Początkowe d- zmienia się na n- lub z- (tak jak w dut → nuen).
Pojawia się końcowe -n (klasyczny wskaźnik czasu przeszłego).

Najbardziej przydatne formy na poziomie A2

Tabela czasu przeszłego, NOR w liczbie pojedynczej („to”):

NORI ↓ / NORK →	nik	zuk	hark	guk	zuek	haiek
niri	—	zenidan	zidan	—	zenidaten	zidaten
zuri	nizun	—	zizun	genizun	—	zizuten
hari	nion	zenion	zion	genion	zenioten	zioten
guri	—	zenigun	zigun	—	zeniguten	ziguten
zuei	nizuen	—	zizuen	genizuen	—	zizueten
haiei	nien	zenien	zien	genien	zenieten	zieten

Cztery formy, których będziesz najczęściej używać na poziomie A2: nion (ja jemu/jej to), zion (on/ona jemu/jej to), nizun (ja tobie to), zidan (on/ona mi to). Na ich podstawie tworzy się pozostałe.

Wskazówka mnemotechniczna

Porównaj czas teraźniejszy i przeszły:

Teraźniejszy	Przeszły	Polski
dizut	nizun	ja tobie to
diot	nion	ja jemu/jej to
dit	zidan	on/ona mi to
dio	zion	on/ona jemu/jej to
digu	zigun	on/ona nam to
digute	ziguten	oni/one nam to

Schemat: zmienia się spółgłoska początkowa (d → n/z), infiks NORI pozostaje podobny i dodajesz -n na końcu.

Zgodność z NOR w liczbie mnogiej

Dopełnienie l. poj.	Dopełnienie l. mn.	Polski
nion	nizkion	ja jemu/jej to / ja jemu/jej je
zion	zizkion	on/ona jemu/jej to / on/ona jemu/jej je
zidan	zizkidan	on/ona mi to / on/ona mi je
genion	genizkion	my jemu/jej to / my jemu/jej je

Aitak liburu bi eman zizkidan atzo. — Mój tata dał mi wczoraj dwie książki.

Przykłady w kontekście

Polski	Baskijski
Powiedziałem ci to w zeszłym tygodniu	Esan nizun* joan den astean*
Dałem mu/jej klucze	Giltzak eman nizkion
Podarowała mi to moja babcia	Amonak oparitu zidan
Nauczyciel nam to pokazał	Irakasleak erakutsi zigun
Napisałem do nich list	Eskutitz bat idatzi nien
Dlaczego mi tego nie powiedziałeś?	Zergatik ez zenidan* esan?*

Specjalne czasowniki z NOR-NORI-NORK w czasie przeszłym

Niektóre popularne czasowniki prawie zawsze występują w formie NOR-NORI-NORK:

Esan zion — powiedział mu/jej
Eman zidan — dał mi
Galdetu zion — zapytał go/ją
Erantzun nion — odpowiedziałem mu/jej
Ekarri ziguten — przynieśli nam
Erosi nion — kupiłem mu/jej (dla niego/niej)

Miniopowiadanie

Atzo Garazi etorri zen etxera. Ate ondoan zegoela, eman zidan opari bat: kafe-poltsatxo eder bat. Esan zidan Bilbon erosi zuela, kafetegi berezi batean. Eskerrak eman nizkion eta laster prestatu nion kafe bat berari ere. Lasai-lasai kontatu zidan azken aldian Donostian zegoela bizitzen.

Mieszanka z NOR i NOR-NORK

Opowiadanie na poziomie A2 łączy te trzy schematy:

Zdanie	Typ
Etorri zen	NOR czas przeszły
Eman zidan	NOR-NORI-NORK czas przeszły
Esan zidan	NOR-NORI-NORK czas przeszły
Erosi zuen	NOR-NORK czas przeszły
Kontatu zidan	NOR-NORI-NORK czas przeszły

Sztuczka: jeśli zdanie odpowiada na pytanie „co zrobił?” → NOR-NORK (dut/nuen). Jeśli odpowiada na „co komu zrobił?” → NOR-NORI-NORK (diot/nion). Jeśli odpowiada na „co mu się stało?” bez dopełnienia bliższego → NOR (naiz/nintzen).

Częste pułapki

Odróżniaj zion (dał mu/jej, czas przeszły) od zen (był/była, czas przeszły). Brzmią podobnie; kontekst oraz obecność dopełnienia + odbiorcy pomogą ci je rozróżnić.
Przeczenie tworzy się za pomocą ez na początku: Ez nion ezer esan (nic mu/jej nie powiedziałem). Przy zanegowanym dopełnieniu pojawia się -rik: Ez nion libururik eman.
Aby mówić na poziomie A2, wystarczą ci formy nion, zion, zidan, nizun. Pozostałe formy rozpoznasz podczas czytania.

Wskazówka dydaktyczna: tabela NOR-NORI-NORK w czasie przeszłym jest obszerna, ale jej znajomość jest niezwykle opłacalna: otwiera ci drogę do narracji z trzema argumentami, co jest bardzo częste w każdej opowieści. Jeśli zapamiętasz tylko jeden modelowy czasownik (na przykład eman), resztę form utworzysz przez analogię.