Saltar al conteníu
Esta traducción ta en beta: pue haber frases ensin traducir o gazapos.Informar en Feedback

A1 · Unidad 1

Pelu y güeyos (ile eta begiak)

~11 min

Pa describir el pelu y los güeyos n’eusquera nun s’usa izan (“ser”) como en castellán (“soi morenu”), sinón ukan (“tener”): tengo’l pelu negru, tengo los güeyos azules.

Pelu: ile

La pallabra pa “pelu” ye ile (con artículu: ilea). Los axetivos van detrás, y namás l’últimu lleva la marca -a:

EuskeraAsturianu
ile beltzapelu negru
ile horiapelu roxu
ile zuriapelu blancu / canu
ile gorriapelu pelirroxu
ile urdinapelu gris
ile motzapelu curtiu
ile luzeapelu llargu
ile lisoapelu llisu
ile kizkurrapelu rizáu

El pelu n’eusquera trátase como singular, igual que n’asturianu. Por eso úsase dut / du (non ditut / ditu).

  • Ile beltza eta luzea dut. — Tengo’l pelu negru y llargu.
  • Maialenek ile kizkurra du. — Maialen tien el pelu rizáu.

Güeyos: begiak

A diferencia del pelu, “los güeyos” ye plural (begiak). Poro, los axetivos van tamién en plural (-ak) y úsase ditut / ditu:

EuskeraAsturianu
begi urdinakgüeyos azules
begi marroiakgüeyos marrones
begi berdeakgüeyos verdes
begi beltzakgüeyos negros
begi argiakgüeyos claros
begi ilunakgüeyos escuros
  • Begi urdinak ditut. — Tengo los güeyos azules.
  • Mikelek begi marroiak ditu. — Mikel tien los güeyos marrones.

Otros rasgos: el sufixu -dun

Pa dicir “que lleva X” o “con X”, l’eusquera tien un sufixu mui productivu: -duna (singular) / -dunak (plural). Añádese al sustantivu y la persona pasa a ser “el de les gafes”, “el de la barba”…

EuskeraAsturianu
betaurrekodunacon gafes / el de les gafes
bizardunacon barba
bibotedunacon bigote
burusoilacalvu (lliteralmente “cabeza pelada”)

Estos sí van con izan, porque describen una cualidá como un axetivu:

  • Hura biboteduna da. — Él lleva bigote.
  • Nire aitona burusoila da. — El mio güelu ye calvu.

Combinándolo too

Un retratu típicu amesta delles estructures:

Maialen txikia eta argala da. Ile gorria eta kizkurra du. Begi berdeak ditu. Betaurrekoduna da.

Maialen ye baxa y delgada. Tien el pelu pelirroxu y rizáu. Tien los güeyos verdes. Lleva gafes.

Fíxate cómo se reparte: izan pa cualidaes xenerales (txikia da), ukan pa pelu/güeyos (ile … du, begi … ditu), y -dun-a otra vez con izan pa los accesorios.

Ejercicios

¿Cómo se diz "pelu negru" n'eusquera?

Quies dicir "Tengo los güeyos azules". ¿Cuál ye la forma correcta?

Tengo'l pelu llargu = Ile luzea .

Tien los güeyos verdes = Begi berdeak .

Tarxeta 1 de 19

(toca pa ver la traducción)

Empareya cada pallabra cola so traducción.