Dempués de describir cómo ye daquién físicamente, lo natural ye cuntar cómo ye per dientro: el so calter, la so manera de ser. N’eusquera estos axetivos tamién se constrúin con izan + axetivu + -a, igual que los físicos.
Vocabulariu base de calter
Los axetivos vienen cuasi siempre por pareyes d’opuestos:
Eusquera
Asturianu
Contrariu
alaia
allegre
triste (triste — pero güeyu, eso ye un estáu)
jatorra
majo, simpáticu
—
atsegina
amable, prestosu
—
ona
bonu
txarra (malu)
isila
calláu
berritsua (parllador)
lasaia
tranquilu
urduria (nerviosu)
langilea
trabayador
alferra (folganzán, galbaniegu)
ausarta
valiente
beldurtia (miedosu)
zintzoa
formal, honráu
bihurria (traviesu, revoltín)
serioa
seriu
—
lotsatia
tímido
—
bikaina
escelente, estupendu
—
Munchos d’estos axetivos vienen d’un sustantivu + sufixu. Por exemplu langile vien de lan (“trabayu”); beldurti vien de beldur (“mieu”). Nun tienes qu’aprender la lóxica interna n’A1, pero va ayudate a memorizar.
Estructura: igual que los físicos
Maialen oso alaia da. — Maialen ye mui allegre.
Egoitz isila eta serioa da. — Egoitz ye calláu y seriu.
Gu langileak gara. — Nós somos trabayadores.
Haiek bihurriak dira. — Ellos son traviesos.
Ni ez naiz oso lotsatia. — Yo nun soi mui tímida.
Encadenar dellos axetivos
Una manera mui natural de presentar a daquién ye soltar 3-4 traces siguíes. L’eusquera failo cola conxunción eta (“y”) namái enantes del últimu:
Nire arreba alaia, jatorra eta langilea da.
La mio hermana ye allegre, simpática y trabayadora.
”Oso” y “nahiko” pa matizar
oso alaia → mui allegre
nahiko isila → abondo callada
ez oso urduria → non mui nerviosa
ez zara batere alferra → nun yes nada folgazana (batere refuerza la negación)
Exemplu completu
Nire ama oso jatorra eta atsegina da. Lasaia da, baina nire aita urduria da. Anaia bihurri samarra da, baina ni zintzoa naiz!
La mio ma ye mui maja y amable. Ye tranquila, pero’l mio pá ye nerviosu. El mio hermanu ye abondo traviesu, ¡pero yo soi formal!
Ejercicios
"Alaia" significa…
Quies dicir "El mio pá ye trabayador". ¿Cuál ye la forma correcta?
Maialen oso da. (Maialen ye mui simpática)
Hura isila da, baina ni naiz. (Él ye calláu, pero yo soi parllador)