Peu e uelhs (ile eta begiak)

Entà descríuer eth peu e es uelhs en basc non s’emplegue izan (“èster”) coma en castelhan (“sò moret”), senon ukan (“auer”): è eth peu nere, è es uelhs blus.

Peu: ile

Era paraula entà “peu” ei ile (damb article: ilea). Es adjectius van darrèr, e sonque eth darrèr pòrte era marca -a:

Euskera	Occitan aranés
ile beltza	peu nere
ile horia	peu ros
ile zuria	peu blanc / canut
ile gorria	peu rotge
ile urdina	peu gris
ile motza	peu cuert
ile luzea	peu long
ile lisoa	peu lis
ile kizkurra	peu rissolat

Eth peu en basc se tracte coma singular, parièr qu’en castelhan. Per açò s’emplegue dut / du (non pas ditut / ditu).

• Ile beltza eta luzea dut. — È eth peu nere e long.
• Maialenek ile kizkurra du. — Maialen a eth peu rissolat.

Uelhs: begiak

Ath contrari deth peu, “es uelhs” ei plurau (begiak). Per tant es adjectius van tanben en plurau (-ak) e s’emplegue ditut / ditu:

Euskera	Occitan aranés
begi urdinak	uelhs blus
begi marroiak	uelhs marrons
begi berdeak	uelhs verds
begi beltzak	uelhs neres
begi argiak	uelhs clars
begi ilunak	uelhs escurs

• Begi urdinak ditut. — È es uelhs blus.
• Mikelek begi marroiak ditu. — Mikel a es uelhs marrons.

Auti trèts: eth sufix -dun

Entà díder “que pòrte X” o “damb X”, eth basc a un sufix fòrça productiu: -duna (singular) / -dunak (plurau). S’apond ath nòm e era persona ven a èster “eth des ulhères”, “eth dera barba”…

Euskera	Occitan aranés
betaurrekoduna	damb ulhères / eth des ulhères
bizarduna	damb barba
biboteduna	damb mostacha
burusoila	pelat (literaument “cap pelat”)

Aguesti òc van damb izan, pr’amor que descríuen ua qualitat coma un adjectiu:

• Hura biboteduna da. — Eth pòrte mostacha.
• Nire aitona burusoila da. — Eth mèn pairin ei pelat.

Combinant tot

Un retrach tipic barrege diuèrses estructures:

Maialen txikia eta argala da. Ile gorria eta kizkurra du. Begi berdeak ditu. Betaurrekoduna da.

Maialen ei pichona e prima. A eth peu rotge e rissolat. A es uelhs verds. Pòrte ulhères.

Hè-te atencion a com se reparteish: izan entàs qualitats generaus (txikia da), ukan entath peu/uelhs (ile … du, begi … ditu), e -dun-a un aute còp damb izan entàs accessòris.