Tresportes (oinez, autobusez, trenez…)
Pa zarrar la unidá fáltanos una pieza: cómo te mueves. En castellanu usamos “en + tresporte” (“en coche”, “n’autobús”). N’euskera úsase’l sufixu -z (casu instrumental), qu’amiéstase al mediu de tresporte y, ablucantemente, tamién a la pallabra pa “pie”.
La entruga
| Entruga | Castellanu |
|---|---|
| Nola zoaz? | ¿Cómo vas? |
| Zerez zoaz? | ¿Con qué (mediu) vas? |
| Nola doa Iruñera? | ¿Cómo va a Pamplona? |
Les dos formes (Nola y Zerez) son válides y frecuentes. Nola ye más xeneral; zerez implica direutamente “con qué mediu”.
Los medios de tresporte
| Mediu | Forma con -z | Castellanu |
|---|---|---|
| oin (pie) | oinez | a pie |
| kotxe / auto | kotxez / autoz | en coche |
| autobus | autobusez | n’autobús |
| tren | trenez | en tren |
| metro | metroz | en metro |
| taxi | taxiz | en taxi |
| bizikleta | bizikletaz | en bicicleta |
| motor | motorrez | en moto |
| hegazkin | hegazkinez | n’avión |
| itsasontzi | itsasontziz | en barcu |
| furgoneta | furgonetaz | en furgoneta |
| zaldi (caballu) | zaldiz | a caballu |
El sufixu ye
-ztres vocal y-eztres consonante (autobus → autobusez). Na práutica, cuasi tolos nomes de tresporte acaben en vocal, asina que la fórmula básica ye: mediu + z.
Exemplos completos
- Oinez noa lanera. — Voi a pie al trabayu.
- Iruñera trenez goaz. — Vamos a Pamplona en tren.
- Bilbora hegazkinez doaz. — Van a Bilbao n’avión.
- Eskolara bizikletaz dator alaba. — La fía vien a la escuela en bicicleta.
- Mendira oinez igotzen gara. — Xubimos a pie al monte.
Combinando NONDIK + NORA + NOLA
Una frase típica de viaxe suel tener tres pieces: d’ónde + a ónde + cómo.
- Iruñetik Donostiara autobusez doa. — Va de Pamplona a Donostia n’autobús.
- Bilbotik Madrilera trenez gatoz. — Venimos de Bilbao a Madrid en tren.
- Etxetik euskaltegira oinez noa. — Voi de casa al euskaltegi a pie.
Mini-conversación
— Aupa! Bihar Bilbora noa. — ¡Hola! Mañana voi a Bilbao.
— Eta nola zoaz? — ¿Y cómo vas?
— Trenez. Oso erosoa da. — En tren. Ye perafayadizu.
— Ni autoz noa beti, baina garestia da gasolina. — Yo voi siempre en coche, pero la gasolina ye cara.
Sobre “oinez”
A primer vista oinez paez un casu aparte (“con pie”), pero en realidá ye esautamente’l mesmu patrón que’l restu: oin (pie) + ez (sufixu instrumental). L’euskera trata “dir a pie” como cualesquier otru mou de tresporte: usando’l mediu que te lleva.
Repás final del bloque NORA / NONDIK / NOLA
| Entruga | Sufixu | Entruga-tipu | Rempuesta-tipu |
|---|---|---|---|
| Nora? | -ra | ¿A ónde? | Bilbora noa. |
| Nondik? | -tik | ¿D’ónde? | Bilbotik nator. |
| Nola? / Zerez? | -z | ¿Cómo? / ¿Con qué? | Trenez noa. |
Trucu: los trés sufixos xuntos formen cuasi cualesquier frase de viaxe. Por exemplu: Bilbotik Donostiara autobusez goaz, lagun bat bisitatzera. — “Vamos de Bilbao a Donostia n’autobús, a visitar a un amigu.” Si dominues estos trés sufixos + les formes sintétiques de joan y etorri, pues falar de cualesquier desplazamientu del to día a día.
Ejercicios
¿Cómo se diz "Voi n'autobús"?
Voi a pie = noa.
Voi a Pamplona en tren = Iruñera noa.
"Bilbora hegazkinez doaz" significa…
¿Cómo entrugues "¿Cómo vas a la escuela?"