Środki transportu (oinez, autobusez, trenez…)

Aby zamknąć ten rozdział, brakuje nam jednego elementu: jak się przemieszczasz. Po polsku używamy najczęściej narzędnika (“samochodem”, “autobusem”). W języku baskijskim stosuje się przyrostek -z (przypadek narzędnik), który dodaje się do środka transportu i, co zaskakujące, także do słowa oznaczającego “nogę”.

Pytanie

Pytanie	Polski
Nola zoaz?	Jak jedziesz?
Zerez zoaz?	Czym (jakim środkiem) jedziesz?
Nola doa Iruñera?	Jak dojeżdża do Pampeluny?

Obie formy (Nola i Zerez) są poprawne i często używane. Nola jest bardziej ogólne; zerez odnosi się bezpośrednio do “jakim środkiem”.

Środki transportu

Środek	Forma z -z	Polski
oin (noga)	oinez	pieszo
kotxe / auto	kotxez / autoz	samochodem
autobus	autobusez	autobusem
tren	trenez	pociągiem
metro	metroz	metrem
taxi	taxiz	taksówką
bizikleta	bizikletaz	rowerem
motor	motorrez	motocyklem
hegazkin	hegazkinez	samolotem
itsasontzi	itsasontziz	statkiem
furgoneta	furgonetaz	furgonetką
zaldi (koń)	zaldiz	konno

Przyrostek to -z po samogłosce i -ez po spółgłosce (autobus → autobusez). W praktyce niemal wszystkie nazwy środków transportu kończą się na samogłoskę, więc podstawowa formuła brzmi: środek + z.

Pełne przykłady

• Oinez noa lanera. — Idę pieszo do pracy.
• Iruñera trenez goaz. — Jedziemy do Pampeluny pociągiem.
• Bilbora hegazkinez doaz. — Lecą do Bilbao samolotem.
• Eskolara bizikletaz dator alaba. — Córka przyjeżdża do szkoły rowerem.
• Mendira oinez igotzen gara. — Wchodzimy na górę pieszo.

Łączenie NONDIK + NORA + NOLA

Typowe zdanie podróżne ma zwykle trzy elementy: skąd + dokąd + jak.

• Iruñetik Donostiara autobusez doa. — Jedzie z Pampeluny do Donostii autobusem.
• Bilbotik Madrilera trenez gatoz. — Jedziemy z Bilbao do Madrytu pociągiem.
• Etxetik euskaltegira oinez noa. — Idę z domu do euskaltegi pieszo.

Mini-rozmowa

— Aupa! Bihar Bilbora noa. — Cześć! Jutro jadę do Bilbao.

— Eta nola zoaz? — A jak jedziesz?

— Trenez. Oso erosoa da. — Pociągiem. Jest bardzo wygodnie.

— Ni autoz noa beti, baina garestia da gasolina. — Ja zawsze jeżdżę samochodem, ale benzyna jest droga.

O słowie “oinez”

Na pierwszy rzut oka oinez wydaje się czymś osobnym (“z nogą”), ale w rzeczywistości to dokładnie ten sam wzorzec co reszta: oin (noga) + ez (przyrostek narzędnika). Język baskijski traktuje “iść pieszo” jak każdy inny sposób przemieszczania się: używając środka, który nas niesie.

Powtórka końcowa bloku NORA / NONDIK / NOLA

Pytanie	Przyrostek	Pytanie wzorcowe	Odpowiedź wzorcowa
Nora?	-ra	Dokąd?	Bilbora noa.
Nondik?	-tik	Skąd?	Bilbotik nator.
Nola? / Zerez?	-z	Jak? / Czym?	Trenez noa.

Trik: te trzy przyrostki razem tworzą niemal każde zdanie podróżne. Na przykład: Bilbotik Donostiara autobusez goaz, lagun bat bisitatzera. — “Jedziemy z Bilbao do Donostii autobusem, aby odwiedzić przyjaciela.” Jeśli opanujesz te trzy przyrostki + formy syntetyczne czasowników joan i etorri, będziesz mógł mówić o każdym przemieszczeniu w swoim codziennym życiu.