Środki transportu (oinez, autobusez, trenez…)

Na zakończenie tej jednostki brakuje nam jednego elementu: jak się poruszasz. W języku polskim używamy narzędnika („samochodem”, „autobusem”). W języku baskijskim używa się sufiksu -z (przypadek narzędnikowy), który dodaje się do środka transportu i, co zaskakujące, również do słowa oznaczającego „stopę”.

Pytanie

Pytanie	Polski
Nola zoaz?	Jak jedziesz/idziesz?
Zerez zoaz?	Czym jedziesz/idziesz?
Nola doa Iruñera?	Jak on(a) jedzie do Pampeluny?

Obie formy (Nola i Zerez) są poprawne i często używane. Nola jest bardziej ogólne; zerez bezpośrednio oznacza „jakim środkiem”.

Środki transportu

Środek	Forma z -z	Polski
oin (stopa)	oinez	pieszo
kotxe / auto	kotxez / autoz	samochodem
autobus	autobusez	autobusem
tren	trenez	pociągiem
metro	metroz	metrem
taxi	taxiz	taksówką
bizikleta	bizikletaz	rowerem
motor	motorrez	motocyklem
hegazkin	hegazkinez	samolotem
itsasontzi	itsasontziz	statkiem
furgoneta	furgonetaz	furgonetką
zaldi (koń)	zaldiz	konno

Sufiks to -z po samogłosce i -ez po spółgłosce (autobus → autobusez). W praktyce prawie wszystkie nazwy środków transportu kończą się na samogłoskę, więc podstawowy wzór to: środek + z.

Pełne przykłady

• Oinez noa lanera. — Idę pieszo do pracy.
• Iruñera trenez goaz. — Jedziemy pociągiem do Pampeluny.
• Bilbora hegazkinez doaz. — Jadą samolotem do Bilbao.
• Eskolara bizikletaz dator alaba. — Córka przyjeżdża do szkoły na rowerze.
• Mendira oinez igotzen gara. — Wchodzimy na górę pieszo.

Łączenie NONDIK + NORA + NOLA

Typowe zdanie dotyczące podróży składa się zazwyczaj z trzech części: skąd + dokąd + jak.

• Iruñetik Donostiara autobusez doa. — Jedzie z Pampeluny do Donostii autobusem.
• Bilbotik Madrilera trenez gatoz. — Przyjeżdżamy z Bilbao do Madrytu pociągiem.
• Etxetik euskaltegira oinez noa. — Idę z domu do euskaltegi pieszo.

Mini-rozmowa

— Aupa! Bihar Bilbora noa. — Cześć! Jutro jadę do Bilbao.

— Eta nola zoaz? — A jak jedziesz?

— Trenez. Oso erosoa da. — Pociągiem. Jest bardzo wygodny.

— Ni autoz noa beti, baina garestia da gasolina. — Ja zawsze jeżdżę samochodem, ale benzyna jest droga.

O “oinez”

Na pierwszy rzut oka oinez wydaje się osobnym przypadkiem („stopą”), ale w rzeczywistości jest to dokładnie ten sam wzorzec co reszta: oin (stopa) + ez (sufiks narzędnikowy). Język baskijski traktuje „chodzenie pieszo” jak każdy inny środek transportu: używając środka, który cię przemieszcza.

Końcowe podsumowanie bloku NORA / NONDIK / NOLA

Pytanie	Sufiks	Typowe pytanie	Typowa odpowiedź
Nora?	-ra	Dokąd?	Bilbora noa.
Nondik?	-tik	Skąd?	Bilbotik nator.
Nola? / Zerez?	-z	Jak? / Czym?	Trenez noa.

Wskazówka: te trzy sufiksy razem tworzą niemal każde zdanie dotyczące podróży. Na przykład: Bilbotik Donostiara autobusez goaz, lagun bat bisitatzera. — „Jedziemy z Bilbao do Donostii autobusem, żeby odwiedzić przyjaciela”. Jeśli opanujesz te trzy sufiksy oraz formy syntetyczne czasowników joan i etorri, będziesz w stanie mówić o każdym codziennym przemieszczaniu się.