Gehiegi, gutxiegi, gero eta — escesu, defeutu y progresivu

Esta lleición completa les comparances con dos pieces más:

1. Escesu y defeutu (-egi, gehiegi, gutxiegi).
2. Comparativu progresivu (cada vez más / menos: gero eta…).

Más dellos modificadores preseos pa matizar (pixka bat, askoz, dezente).

El sufixu -egi — “demasiao”

Pa dicir que daqué ye escesivo, añades -egi al axetivu (y depués la -a final si va con sustantivu determináu):

Axetivu	Escesivu
handia (grande)	handiegia (demasiado grande)
txikia (pequeño)	txikiegia
garestia (caro)	garestiegia
beroa (caliente)	beroegia
hotza (frío)	hotzegia
zaila (difícil)	zailegia
azkarra (rápido)	azkarregia

Alkandora hau handiegia da niretzat. — Esta camisa ye demasiao grande pa min.

Kafea beroegi dago. — El café ta demasiao caliente.

Ikastaroa zailegia zen guretzat. — El cursu yera demasiao difícil pa nós.

Gehiegi y gutxiegi

Como alverbios independientes:

Asturianu	Eusquera
Demasiao	gehiegi
Demasiao poco / insuficiente	gutxiegi
Demasiada xente	jende gehiegi
Bien poca agua	ur gutxiegi

Gehiegi jan dut. — Comí demasiao.

Gutxiegi lo egiten duzu. — Duermes (demasiao) poco.

Hori gehiegi da niretzat. — Eso ye demasiao pa min.

El comparativu progresivu: gero eta + -ago

Pa “cada vez más X” o “cada vez menos X”, l’eusquera usa una fórmula mui espresiva:

gero eta + axetivu/alverbiu-ago(a)

Asturianu	Eusquera
Cada vez más caru	Gero eta garestiagoa
Cada vez más fríu	Gero eta hotzagoa
Cada vez meyor	Gero eta hobea
Cada vez peor	Gero eta okerragoa
Cada vez más	Gero eta gehiago
Cada vez menos	Gero eta gutxiago
Cada vez más rápido	Gero eta azkarrago
Cada vez más despacio	Gero eta polikiago

Bilbo gero eta handiagoa da. — Bilbao ye cada vez más grande.

Eguraldia gero eta okerrago dago. — El tiempu ta cada vez peor.

Gazteek gero eta gutxiago hitz egiten dute euskaraz. — La mocedá fala cada vez menos n’eusquera.

Trucu mnemotéunicu: gero eta lliteralmente “llueu y” — la idea ye “llueu, y llueu, y llueu más…”. Ye la forma vasca d’espresar progresión.

Hain — “tan” (con o sin negación)

Asturianu	Eusquera
Ye tan grande	Hain handia da
Nun ye tan caru	Ez da hain garestia
¡Ye tan guapu!	Hain polita da!

Pa “nun ye tan… como…” úsase bezain (lleición anterior):

Ez da zuk uste duzun bezain ona. — Nun ye tan bonu como tu pienses.

Modificadores de cantidá

Pa matizar les comparances:

Asturianu	Eusquera	Exemplu
Un poco	pixka bat	Pixka bat handiagoa (un poco más grande)
Daqué	zerbait / zertxobait	Zertxobait txikiagoa (daqué más pequeñu)
Abondo	dezente	Dezente hobea (abondo meyor)
Muncho	askoz	Askoz hobea (muncho meyor)
Muchísimo	askoz hobea / askoz garestiagoa

Etxe hau zurea baino askoz handiagoa da. — Esta casa ye muncho más grande que la tuya.

Pixka bat goizago etorriko naiz. — Voi venir un poco enantes.

Hain… ezen / hainbeste… (rexistru altu)

Más allá del A2 estrictu, convién reconocer:

• Hain + axetivu + non/ezen — tan… que: Hain pozik zegoen, non kantatzen hasi zen (taba tan contentu que se punxo a cantar).
• Hainbeste — tanto/a (cantidá enfática): Hainbeste lan dago!

Mini-testu

Garazi sukaldari ona da, baina kafea beroegi ipintzen du beti. Lehengo egunean hain bero zegoen, ezen ezin nuen edan! Eta hori ez da dena: pintxo bakoitzean olio gehiegi botatzen du. Pixka bat gutxiago beharko luke. Hala ere, hura gero eta hobea da: orain dela urtebete askoz okerragoa zen.

Mini-diálogu

— Olatz, etxe berri hori zer moduz?

— Eder askoa, baina garestiegia zen guretzat. Eta logelak txikiegiak ziren.

— Eta orain bilatzen ari zaretena nolakoa da?

— Gero eta zailagoa da etxebizitza on bat aurkitzea. Prezioak gero eta altuagoak dira eta etxebizitza on guztiek dute lehia gehiegi.

Nota cultural: la escasez de vivienda algamadiza (etxebizitza) ye una tema recurrente en cualquier conversación A2 sobre l’actualidá: gero eta garestiago, pisu eskuragarri gutxiegi, askoz okerrago lehen baino. Esta lleición date’l vocabulariu pa participar.