Zenbat balio du? Prezos e cantidades

Para preguntar prezos en euskera e entender o que che din ao cobrar, precisas dúas cousas: a fórmula Zenbat balio du? e os números ata 100. O sistema de números do euskera é vixesimal (baséase en grupos de 20), así que require un pouco de costume.

A pregunta clave

Euskera	Galego
Zenbat balio du?	Canto custa?
Zenbat da?	Canto é?
Zenbat dira denera?	Canto é en total?
Pagatu daiteke?	Pódese pagar? (pedir a conta)

Zenbat é “canto / cantos” — xa o viches con Zenbat urte dituzu? (“Cantos anos tes?”). Balio = “vale / custa”.

Números ata 20 (recordatorio)

Xa viches os do 1 ao 10 na unidade da familia. Aquí os do 11 ao 20:

Número	Euskera
11	hamaika
12	hamabi (hamar + bi)
13	hamahiru
14	hamalau
15	hamabost
16	hamasei
17	hamazazpi
18	hemezortzi
19	hemeretzi
20	hogei

Do 12 ao 17, fíxate como é hamar (“dez”) + o díxito: hamabi = “dez-dous” = doce. Hamaika (11) e hemezortzi/hemeretzi (18, 19) son irregulares.

As decenas: o sistema vixesimal

Aquí está a sorpresa do euskera. As decenas cóntanse en grupos de 20:

Número	Euskera	Lóxica
20	hogei	base
30	hogeita hamar	”20 e 10”
40	berrogei	”dobre 20” (ber- = dobre)
50	berrogeita hamar	”dobre 20 e 10”
60	hirurogei	”tres 20” (hiru = tres)
70	hirurogeita hamar	”tres 20 e 10”
80	laurogei	”catro 20”
90	laurogeita hamar	”catro 20 e 10”
100	ehun	base

Para os números intermedios, segues a mesma lóxica: 25 = hogeita bost (“20 e 5”), 67 = hirurogeita zazpi (“tres 20 e 7”). Custa ao principio; coa práctica do bar e os prezos sae só.

Dicir un prezo

Prezo	Euskera
1 €	euro bat
2 €	bi euro
1,50 €	euro bat eta berrogeita hamar / euro eta erdi
3 €	hiru euro
25 €	hogeita bost euro

Fíxate que euro non leva o -a cando vai precedido dun número (igual que en bi anaia, “dous irmáns”). As cantidades exactas en céntimos dinse coma en galego: hiru euro eta berrogeita hamar zentimo (3,50 €).

Mercar varios elementos

Cando pides máis dun, lembra usar ditut ou ditugu en vez de dut/dugu:

• Bi kafe hartuko ditut. — Tomarei dous cafés.
• Hiru ogitarteko hartuko ditugu. — Tomaremos tres bocadillos.

Adxectivos para falar de prezos

• garesti — caro (tamén garestia con artigo)
• merke — barato (merkea con artigo)
• doan — de balde

Hau oso garestia da! — Isto é moi caro! Bilbon kafea merkea da. — En Bilbo o café é barato.

Mini-diálogo

— Kafe hutsa eta ogitarteko bat. Zenbat balio du denera?

Un café só e un bocadillo. Canto é en total?

— Lau euro eta berrogeita hamar.

Catro euros con cincuenta.

— Tori, bost euro.

Toma, cinco euros.

— Eskerrik asko, eta hementxe duzu bueltakoa.

Grazas, e aquí tes o cambio.